Tierra de empusas foi para min unha lectura que foi claramente de menos a máis. Ao principio custoume avanzar, adaptarme ao seu ritmo denso e a esa atmosfera cargada e algo desconcertante; porén, pouco a pouco foi atrapándome ata lela con verdadeira avidez. É desas novelas que esixen do lector, pero que, polo menos no meu caso, recompensan de maneira evidente e total o esforzo.
A historia sitúanos nunha Europa anterior ás grandes guerras, un mundo que aínda non fora devastado, aínda que xa se perciben tensións e sombras. Nese sanatorio da Baixa Silesia de 1913 conviven a enfermidade e a fraxilidade con intensos debates filosóficos sobre política, relixión, modernidade e, de maneira moi significativa, sobre as mulleres. Natureza, maxia, superstición e razón entrelázanse nunha atmosfera inquietante onde todo parece conter unha ameaza latente.
Os protagonistas, homes enfermos que pasan as tardes discutindo sobre o divino e o humano, representan con claridade a mentalidade patriarcal da época. Falan das mulleres como seres de segunda orde, cuestionando as súas capacidades intelectuais e reducindoas á sensibilidade. Resulta incómodo asistir a eses diálogos, pero precisamente aí radica parte da forza do libro: en amosar sen filtros a misoxinia e o elitismo daquel momento histórico.No medio desas conversas hai reflexións que transcenden o tempo e que poderían describir perfectamente a nosa sociedade actual. Un dos fragmentos que máis me impresionou di:“Son dous piares do funcionamento de calquera sociedade: a hipocrisía e o conformismo (…) A hipocrisía sempre ten que ver coas ideas altisonantes que constrúen a comunidade. Hai que crer nelas e amosar que se cre nelas, pero no fondo ninguén toma esas ideas totalmente en serio. Esas ideas son para os demais e é aos demais a quen hai que aplicárllelas. O conformismo, pola súa banda, é un xeito de moverse por ese mundo imaxinario e mándanos non ter en conta todo o que sobresae e todo o que non encaixa. Para iso serve o esquecemento.”
Paréceme un fragmento demoledor, non só como retrato daquela Europa previa ao abismo, senón como espello incómodo do noso presente. A hipocrisía colectiva e o conformismo como mecanismos de supervivencia social seguen funcionando cunha vixencia inquietante.
No medio dese entorno atópase o mozo Miecysław Wojnicz, enfermo de tuberculose e en plena procura de sentido. A súa enfermidade non é só física; é tamén unha crise de identidade, unha loita por entenderse e por comprender o mundo que o rodea. A novela avanza cara a unha transformación profunda, tanto do protagonista como do propio relato. Cambian os rexistros, intensifícase a inquietude e todo converge nun final deslumbrante e imprevisible que obriga a reinterpretar o lido.
Máis alá de calquera etiqueta, eu lin unha novela culta, moi elaborada, de ritmo desigual pero profundamente suxestiva. Unha historia onde o verdadeiramente misterioso non é só a presenza das empusas ou as mortes inquietantes nas montañas, senón o proceso íntimo de transformación e revelación. Hai algo elegante e por momentos sensual na súa prosa, na súa capacidade para observar con ironía e sutileza o comportamento humano.
“Tierra de empusas” é, en definitiva, un libro que incomoda, que esixe atención e que invita a mirar máis alá do evidente. Unha lectura que, aínda que ao principio custa, acaba ofrecendo unha recompensa plena a quen decide atravesala ata o final.
