Chegar á igrexa de San Pedro de Beiro é unha experiencia que permite gozar da paisaxe e a cultura da comarca do Ribeiro. A miña viaxe comezou no pobo de Leiro. Despois de tomar un café nunha das súas cafeterías, dirixinme cara a ese lugar, pasando antes pola aldea de Berán. O camiño ofrece vistas espectaculares dos campos de viñas, zonas arboradas e diversas poboacións. Ao achegarme ao meu destino, a igrexa de San Pedro emerxe como un testemuño do rico legado histórico e espiritual da zona. Esta albíscase despois de ascender por unha estrada estreita e chea de curvas que discorre por unha zona boscosa. 

A igrexa de San Pedro de Beiro, que pertencía antigamente á xurisdición do mosteiro beneditino de San Martiño de Santiago de Compostela, é un exemplo destacado da arquitectura barroca rural galega, típica da rexión do Ribeiro. Construída en 1779, a igrexa distínguese pola súa robusta estrutura e o seu gran torrión con campanario. Non obstante, algúns elementos suxiren unha orixe anterior, posiblemente románica, como os canzorros moi danados nun dos muros e dúas pezas con debuxos xeométricos no interior da igrexa aos que non puiden acceder. 

Estes restos arquitectónicos, aínda que escasos, testemuñan a existencia dunha igrexa románica no lugar, datada no primeiro cuarto do século XIII. Dentro do muro setentrional da nave barroca, obsérvanse pezas que puideron ser dovelas dunha antiga portada, decoradas con entrelazados e dentes de serra, típicos da época. No exterior, dous canzorros moi deteriorados poderían representar cabezas de animais. 

Unha vez alcanzado o meu destino e despois de deixar o coche baixo a protección de cinco cruces, animeime e subín ao campanario, onde puiden gozar dunhas vistas realmente espectaculares nas que a cor verde o inunda todo. Despois de pasar un bo anaco no alto, baixei e, antes de dirixirme á casa reitoral, camiñei cara a un pequeno río que nestas datas se amosaba bastante caudaloso. 

Moi preto da igrexa, seguindo un camiño que discorre xunto a un alto muro de pedra, chégase ao río Regato do Carroceiro. Alí atópase unha ponte de pedra e unha pequena acea, acompañadas por unha fonte centenaria. Este conxunto de estruturas históricas engade un valor cultural significativo á parroquia de Beiro, destacando a integración da contorna natural e arquitectónica nesta rexión rica en historia e tradicións. Tras sacar unhas cantas fotos, volvín desandar o camiño para dirixirme á casa reitoral. 

Como sinalei antes, a parroquia de Beiro, no concello de Carballeda de Avia, forma parte da Comarca do Ribeiro, unha zona vitivinícola cuxos viños xa no pasado achegaron gran prosperidade á rexión. Esta prosperidade permitiu o crecemento das parroquias e a construción de casas reitorais e pazos. A casa reitoral de Beiro, en particular, é un vestixio dese florecemento. Aínda que en ruínas, esta casa do século XVIII orixinalmente podería ter forma de «L», cunha ala oeste engadida posteriormente. Asociada ao mosteiro de San Martiño Pinario de Santiago de Compostela, servía como casa de acollida para os peregrinos do Camiño Miñoto Ribeiro. 

Nos anos 70 do século XX, a casa reitoral acolleu unha escola parroquial, e en 2016, como detalle curioso, foi escenario dun concerto de arpa na súa adega, organizado pola Asociación Cultural Eirasenda. O edificio foi cedido a Cáritas para campamentos de verán, pero tras a finalización da cesión, comezou o seu abandono. En 2002 propuxéronse varios proxectos para a súa rehabilitación, incluíndo un centro de capacitación agraria e unha casa de turismo rural, pero ningún se concretou. Hoxe o edificio languidece, deixando ver un futuro pouco optimista.

Codesás un tranquilo recuncho na parroquia de Quins, dentro do municipio de Melón en Ourense, preséntase hoxe dividido en dúas localidades distintas: Codesás Vello e Codesás Novo. A pesar da breve distancia que os separa, apenas 100 metros de asfalto, estas dúas partes do pobo parecen existir en diferentes épocas e estilos. En diferentes vacios.

En Codesás Novo, unhas 25 casas están rodeadas por campos de cultivo. Aquí, un conxunto de elementos patrimoniais recibe aos visitantes, incluíndo un peto de ánimas con dúas cruces flanqueándoo, coñecido como o Calvario de Codesás, cuxa inscrición data de 1851. Ao seu lado, atópase unha pequena eira de hórreos en un estado de conservación bastante bo. Estes son os primeiros dos moitos que nos atoparemos en Codesás

Continuando pola estreita estrada, chegamos ás ruínas do que unha vez foi unha fermosa aldea. Segundo ia camiñando atopeime cunha veciña que estaba atendendo a sua leira e coa que conversei sobre este lugar que fai anos que se atopa baleiro, sen xente nas súas casas. Os últimos habitantes, contoume esta muller, foron os seus sogros e que faleceron hai polo menos 40 anos. O  demais veciños faleceran antes ou abandonaron o lugar. Isto ocorreu facía, polo menos, 70 anos segundo esta boa muller.

É este un lugar fermosisimo que no outono resulta especialmente máxico debido a que a natureza realza todos os rincons deste lugar de maneira esaxerada. As construcións presentan unha diversidade de estilos e materiais, combinando pedra, ladrillo e madeira. Algunhas conservan a estrutura típica do Ribeiro, mentres que outras revelan indicios de ser maxestosas construcións de pedra no pasado. Algúns hórreos asoman entre a vexetación como recordos dunha época esquecida.

Os carreiros entre as casas aínda se manteñen, e algunhas das edificacións utilízanse para resgardar colleitas ou trastos de todo tipo. Chama a atención o impoñente tamaño dalgunhas construcións, como a que se atopa ao final do pobo, culminada por un arco baixo que marca o antigo roteiro.

É relevante destacar que Melón e o seu histórico mosteiro formaban parte dun roteiro crucial que conectaba a costa de Galicia con Ribadavia, Ourense e a Meseta. Nas proximidades de Codesás, transcorría o antigo camiño real que conducía directamente a Francelos, a beiras do río Miño, nas proximidades de Ribadavia. Esto, sen dubida, dotou dese caracter "señorial" que trasloce Codesás.

É unha pena ver como este lugar, e moitos outros en Galicia, van desaparecendo de maneira silenciosa. E triste como un lugar como Codesás, co seu encanto e co seu significado histórico, con un interensante legado arquitectónico popular, invadido pola maleza, se vexa abandonado e sen que ninguén tome medidas para a súa conservación.