“EL PERIODISTA DEPORTIVO” (RICHARD FORD)

by
No comments yet

Acabo de rematar «El periodista deportivo», de Richard Ford. É o meu segundo intento con este escritor, despois de ler hai uns anos «Canadá», e volvo rematar cunha sensación parecida: Richard Ford cústame. Cústame entrar nas súas novelas, entender exactamente que quere contar e, sobre todo, atopar que hai detrás dos seus personaxes e das súas historias. Ao rematar «El periodista deportivo» volvín ter a impresión de que se me escapara algo. Non teño moi claro a onde pretende chegar e quizais esa sexa precisamente a intención: que sexa o lector quen vaia dándolle sentido a todo.

Frank Bascombe, o protagonista, é un home de trinta e oito anos, escritor con certo talento que renunciou á literatura e traballa como xornalista deportivo. Está divorciado, ten dous fillos e perdeu outro. Mantén relacións bastante superficiais coas mulleres, cos seus compañeiros e, en xeral, coas persoas que van aparecendo na súa vida. Parece ter elixido unha existencia cómoda, segura e previsible: ten un traballo que sabe facer e que non lle esixe demasiado, vive afastado do ruído das grandes cidades e evita compromisos que lle poidan complicar demasiado a vida. Tiven a sensación, mentres lía, de que Bascombe decidiu vivir así, sen esperar demasiado, deixándose levar polo que vai sucedendo. E, ao mesmo tempo, pregúntome se esa vida aparentemente tranquila non é tamén unha vida endiañadamente vulgar. Ford non parece xulgalo, nin sequera parece que o propio Bascombe teña unha resposta clara. Simplemente vive.

Creo que, para entendelo, hai que ter moi presente a morte do seu fillo. Esa perda parece cambiar a súa maneira de relacionarse coa vida e quizais explique a súa distancia, a súa ironía, os seus silencios e esa necesidade de non mirar demasiado profundamente as cousas. Despois de determinadas experiencias, quizais un aprende a protexerse das emocións demasiado intensas e a aceptar que hai cousas que simplemente suceden e que non sempre teñen unha explicación. E aí é onde a novela comezou a interesarme máis, porque detrás desa vida aparentemente corrente hai unha reflexión sobre como vivimos e sobre como imos construíndo a nosa existencia sen saber moi ben se seguimos un plan ou simplemente nos adaptamos ao que aparece. Todo iso lévame a preguntarme se toda vida é unha vida.

A novela está chea de situacións normais: encontros, conversas, viaxes, relacións, problemas familiares, persoas que aparecen e desaparecen. E precisamente esa normalidade é outra das cousas do libro que che fan pensar. Porque as nosas vidas tamén están feitas diso: de momentos de distinta intensidade, de decisións que tomamos case sen darnos conta, de cousas que suceden á marxe dos nosos plans e de persoas que deixan unha pegada maior ou menor en nós. Mentres lía, nalgúns momentos atopeime lembrando situacións, pensamentos e debates persoais. Non porque me identifique con Bascombe, senón porque a súa maneira de mirar a vida me levou a pensar na miña, nas decisións que tomamos, nos camiños que escollemos ou que abandonamos e nesa estraña capacidade que temos para acabar vivindo unha vida bastante diferente da que algunha vez imaxinamos ou mesmo da que esperabamos vivir.

Hai unha frase cara ao final que, para min, resume bastante ben o protagonista: «É triste dicilo, pero ser xornalista deportivo significa vivir encerrado nos propios pensamentos e só con algúns retallos do que pensan os demais». Creo que aí está Frank Bascombe: observando os demais, interpretando o que sucede ao seu arredor e, ao mesmo tempo, encerrado nos seus propios pensamentos. E quizais tamén aí estea boa parte do que Ford pretende contar. Pero tampouco estou xa seguro diso. Xa dixen que é un autor que me custa.

Remato. Sigo sen saber se Richard Ford é un escritor para min. «Canadá» produciume unha sensación parecida e este segundo intento tampouco conseguiu cambiar demasiado as cousas. Cústame a súa maneira de escribir e non sempre sei que facer co que me conta. Pero desta vez hai algo diferente: aínda que non teña claro ter entendido completamente a novela, si sei que me fixo pensar. E quizais iso sexa o importante. Durante boa parte da lectura tiven a sensación de que se me escapaba algo, pero ao pechar o libro decateime de que algo quedara comigo.

Ben, iso adoita pasar con todos os libros.

"LA PENINSULA DE LAS CASAS VACIAS" (DAVID UCLÉS)

by
No comments yet


Oitava novela proposta polo club de lectura “Princesa Leia”. Acabo de rematar as súas case 700 páxinas e aínda a estou a dixerir. Si, lin a novela completa; outros lectores recoñecen que lles resultou imposible. Pero tampouco pertenzo ao outro bando —curioso falar de bandos ao referirnos a este libro—, o dos que a elevaron aos altares.

A miña impresión é bastante máis matizada. Atopei momentos que me gustaron moito, outros perfectamente prescindibles e algúns que non me achegaron demasiado. É unha novela de claro realismo máxico, un terreo dominado por grandes autores como García Márquez ou Rulfo, que acadaron cotas extraordinarias. E precisamente aí atopo unha das súas maiores virtudes: Uclés consegue trasladar a Guerra Civil a un universo fantástico no que o extraordinario forma parte da vida cotiá. No cortijo, ademais de legumes, tamén nacen seres máxicos.

A novela mostra, a través da historia da familia de Odisto e María, os Ardolendo, e dos habitantes de Jándula, as consecuencias da Guerra Civil: familias separadas, veciños enfrontados, a sinrazón da violencia, a miseria, a fame, o terror e a morte. Pero tamén permite contemplar o conflito español dentro dun contexto europeo máis amplo: a confrontación entre fascismo e comunismo, a intervención das potencias estranxeiras e a inacción, interesada e cómplice en moitos casos, das democracias europeas. España aparece así como un auténtico campo de probas do que pouco despois acabaría estendéndose por Europa.

A novela nace, en boa medida, das historias familiares do avó do autor e sitúa en Jándula, trasunto de Quesada, a historia dunha familia e de todo un pobo marcado pola guerra. Non é tanto unha novela sobre o levantamento nacional, sobre Franco ou sobre os grandes personaxes históricos como sobre as persoas que tiveron que padecer o conflito e as súas consecuencias. É un libro que mostra as atrocidades cometidas nos dous bandos, o sufrimento da poboación, o horror, a violencia e a represión exercida durante e despois da guerra.

O narrador é outro dos elementos que máis me chamou a atención. É omnisciente, pero tamén intervén, diríxese ao lector, adianta acontecementos e mesmo conversa con personaxes históricos como Franco ou Unamuno. É un recurso interesante e, nalgúns momentos, especialmente eficaz, aínda que noutros contribúe a que a novela se disperse.

Uclés é un escritor que escribe ben, cun amplo catálogo de recursos e un vocabulario moi rico. Porén, hai unha cuestión que quero destacar: a presenza de demasiados personaxes e, sobre todo, o escaso desenvolvemento de moitos deles. A isto súmase unha estrutura baseada en capítulos moi breves que, en determinados momentos, acaba por ralentizar a lectura. Tamén creo que a novela tería gañado se mantivese durante máis tempo os personaxes en Jándula. O pobo ofrecía un escenario magnífico para contar a guerra sen necesidade de dispersar tanto a historia. Ás veces paréceme demasiado apresurado o desenvolvemento da trama polas distintas terras de España, de Iberia, como a chama Uclés.

Na segunda parte da novela, ademais da evidente influencia de Mavondo e do realismo máxico, o regreso de Odisto a Jándula lembroume inevitablemente A Odisea, tan de actualidade estes días por mor da película de Nolan: o home que regresa á súa casa despois dunha longa viaxe e atópase cunha familia que xa non está completa e cun mundo que cambiou.

Hai algo máis que me chamou especialmente a atención: o contraste entre o que aparece na novela e algunhas cousas que o propio autor manifestou posteriormente. Persoalmente, chócame. Pero, como xa dixen, interésame pouco o que diga o autor e moito máis a historia que escribiu. No ámbito deste libro, a súa opinión persoal interésame pouco: prefiro quedar co que está nas súas páxinas e co que a novela consegue transmitir.

Non creo que sexa o novelón incontestable que algúns anuncian, pero tampouco me parece unha novela fracasada. É irregular, excesiva en determinados momentos e presenta algúns problemas de ritmo, pero ten personalidade, escenas extraordinarias e unha maneira moi particular de achegarse á Guerra Civil. Un tema que, con esta novela, volve demostrar que é inabarcable, interminable.

Despois de case 700 páxinas, quedo cunha sensación contraditoria: algunhas cousas teríaas eliminado e outras teríaas desenvolvido máis. Pero, no seu conxunto, creo que La península de las casas vacías merece ser lida. E iso, ao final, tampouco é pouco.

 

“Todos choraban, pois na guerra, raro é o home que non se sente só e chora, que non se sente ferido e chora, que non ve vir a morte e, angustiado, chora; por moito que o cine e a literatura nos mostren hombría e poucas bágoas. A maioría dos soldados non querían matar a ninguén, e mesmo disparaban ao aire a propósito para non alcanzar o outro. Cando non lles quedaba máis remedio, facíano case sen mirar, de esguello. O envalentonamento inicial que sentiran ao comezo da guerra foise esvaecendo. Ao final do conflito, moitos foron os que dispararon palabras contra o inimigo, pero moi poucos lanzaron balas de graza. Aínda que, por desgraza, facían falta moi poucas mans para matar milleiros de persoas. Como proba diso, a dura posguerra.” (Capitulo 102)


 

"TRIGO LIMPIO" (JUAN MANUEL GIL)

by
No comments yet


Trigo limpio é, fundamentalmente, unha novela que fala de como se escribe unha novela. Juan Manuel Gil converte o propio proceso de creación literaria —a investigación, a construción dos personaxes, a procura dunha trama e a necesidade de atopar unha historia que contar— nunha parte esencial do relato.
A historia arrinca coa gamberrada dun grupo de rapaces: un deles salta un valado e entra na pista do aeroporto de Almería. A partir de aí prodúcese a chegada e posterior desaparición de Simón, un acontecemento que se converte no eixo arredor do cal xira toda a novela.

O narrador, un dos membros daquela pandilla, reconstrúe os seus recordos e volve constantemente sobre aquela infancia, sobre os seus amigos, a súa familia e as aventuras e trasnadas compartidas. Faino mediante unha estrutura aparentemente caótica, con continuos saltos temporais que mesturan a busca de Simón cos recordos daqueles anos. Todo iso está atravesado pola imaxe dun pasadizo que, persoalmente, case prefiro entender como un labirinto: un percorrido no que memoria, realidade, ficción e percepción acaban mesturándose.

E aí está, para min, unha das grandes virtudes do libro. Trigo limpio non se limita a contar unha historia. Fala da amizade, da familia, dos soños, dos medos (do Medo), da perda e da confianza, pero tamén formula cuestións moito máis profundas sobre a vida e sobre a verdade. Que é realmente o que aconteceu? Ata que punto son fiables os nosos recordos? Existe a verdade á marxe de quen a recorda e a interpreta?

Juan Manuel Gil volve demostrar, como xa fixera en Majareta, unha maneira de escribir e de contar absolutamente persoal. Hai humor, diálogos áxiles e próximos, situacións disparatadas e unha mirada sobre a infancia que resulta ao mesmo tempo divertida e profundamente melancólica.

A pandilla funciona ademais como unha pequena comunidade na que os nenos ensaian, case sen sabelo, as súas primeiras formas de relación cos demais. A familia aparece como refuxio, mesmo cando esa protección resulta disparatada, e a literatura xorde como unha forma de salvación, como unha maneira de agarrarnos ao presente mentres intentamos ordenar aquilo que nos sucedeu.

Pero se hai algo que me deixou especialmente marcado é o final. É un final abraiante que, persoalmente, me tocou dunha maneira moi clara. Despois de pechar o libro, algunhas das súas preguntas permanecen aí, dando voltas.

Gostoume moitísimo Trigo limpio. É unha novela que esixe certa atención, que xoga co lector e que obriga a percorrer ese labirinto de recordos, ausencias, ficción e verdade. Pero tamén é unha novela profundamente humana, cunha mirada moi particular sobre a infancia e sobre a necesidade que temos de contar historias para intentar comprender as nosas propias vidas.

Despois de Majareta e agora con Trigo limpio, considérome xa un lector convencido de Juan Manuel Gil. A súa forma de escribir, o seu humor, a súa capacidade para mesturar o cotián co filosófico e, sobre todo, esa maneira tan súa de converter a literatura nunha forma de explorar a memoria e a verdade fan que os seus libros me interesen especialmente.

Trigo limpio é, en definitiva, unha homenaxe feliz á literatura e á súa capacidade para acompañarnos, protexernos e, quizais tamén, axudarnos a entender aquilo que nunca acabamos de comprender por completo.

“HAMBRE” (KNUT HAMSUM)

by
No comments yet

“Hambre”, de Knut Hamsun, é un libro sorprendentemente moderno para ter sido escrito a finais do século XIX. O propio autor, no epílogo, deféndese das críticas explicando que non pretendía escribir unha novela convencional, senón «un libro sobre as delicadas oscilacións dunha alma humana vulnerable, sobre esa estraña vida da mente, sobre os misterios dos nervios nun corpo consumido pola fame».

É unha novela moi innovadora para o seu tempo, porque apenas hai acción, trama ou evolución no sentido tradicional. Tampouco hai practicamente personaxes, agás o protagonista e narrador. A historia avanza como unha espiral: volve unha e outra vez sobre situacións, pensamentos, frustracións e obsesións semellantes. E precisamente aí está boa parte da súa forza. Máis que contar unha historia, Hamsun introdúcese na mente dun home que intenta sobrevivir.

A fame é, evidentemente, unha carencia física. Pero creo que nesta novela é moito máis ca iso: convértese tamén nun estado mental. O protagonista vive na pobreza, sen un traballo estable e dependendo dos textos que consegue vender aos xornais ou da escasa xenerosidade dalgunhas persoas. A fame vai alterando a súa percepción, o seu comportamento e a súa maneira de relacionarse cos demais. Hai momentos especialmente dramáticos, como o encontro cunha muller na súa casa, nos que a súa situación e o seu estado mental parecen condicionar por completo a relación. Nalgúns momentos, a fame convérteo en alguén irracional, contraditorio e mesmo difícil de comprender.

E aí é onde o personaxe me produce certo desacougo. Ás veces custa entender a súa falta de reacción, o seu orgullo levado ata extremos absurdos ou determinados comportamentos case pusilánimes. Porén, ao mesmo tempo, resulta interesante observar como intenta aferrarse a uns principios, á súa educación e a unha certa idea de dignidade. Non sempre o consegue, pero parece que ese é o faro que intenta seguir mesmo cando todo ao seu arredor se derruba.

Creo que “Hambre” formula unha cuestión que segue sendo moi actual: que significa realmente vivir con dignidade. A fame non aparece unicamente como unha necesidade fisiolóxica, senón tamén como unha forma de carencia que pode afectar á dimensión cultural, educativa, emocional e íntima dunha persoa. Ter cubertas as necesidades básicas é imprescindible, pero tamén o é dispoñer daquilo que permite construír unha vida con sentido e relacionarse cos demais desde a dignidade.

É un libro que pode resultar incómodo e mesmo irritante por momentos, precisamente porque non busca poñerllo fácil ao lector. Pero quizais esa incomodidade sexa unha das súas maiores virtudes. Hamsun non nos presenta o protagonista como un heroe nin como unha vítima perfecta, senón como un ser humano contraditorio, vulnerable e imperfecto.

Máis dun século despois, “Hambre” segue resultando actual porque, no fondo, non fala unicamente da pobreza. Fala da fraxilidade humana, da dignidade, do illamento e de como as circunstancias poden chegar a alterar a nosa maneira de pensar e de comportarnos. Unha novela estraña, obsesiva e por momentos desconcertante, pero tamén profundamente humana.

“RODNEY STONE” (ARTHUR CONAN DOYLE)

by
No comments yet

A poucas liñas de comezar esta novela, o propio narrador convídanos a entrar nela cunhas palabras que son case unha declaración de intencións:

«Si quieres partir conmigo hacia aquel mundo olvidado, si quieres saber de las aventuras del Pequeño Jim, y de Harrison el Campeón; si quieres conocer a mi padre, uno de los hombres de Nelson; si quieres incluso llegar a conocer a ese mismo gran marinero; y a George, el que tiempo después se convertiría en el indigno rey Jorge IV de Gran Bretaña; pero, sobre todo, si quieres conocer a mi célebre tío, sir Charles Tregellis, el Rey de los Galanes, y a los grandes luchadores cuyos nombres te son todavía familiares; entonces dame la mano y partamos.»

E Conan Doyle cumpre sobradamente a promesa. Porque Rodney Stone é moito máis ca unha novela de aventuras ou unha novela histórica. É un extraordinario retrato dunha Inglaterra que está a piques de desaparecer: a Inglaterra de finais do século XVIII e comezos do XIX, coas súas grandes mansións, os seus criados, os seus cabaleiros, os seus aristócratas, os seus personaxes populares, os seus códigos de honra, os seus absurdos prexuízos e tamén os seus valores.

E, no medio de todo iso, o boxeo. Un boxeo brutal, a puño limpo, sen límite de asaltos e no que os combates podían prolongarse durante horas. Un deporte perseguido pola lei en moitos lugares, pero que atopaba sempre novos escenarios e novos públicos. Conan Doyle describe ese mundo cunha viveza extraordinaria e converte os grandes loitadores da época en personaxes tan importantes dentro da novela coma os aristócratas e cabaleiros que os rodean.

Pero o que máis me gustou é que o boxeo non é máis ca un dos fíos dunha trama moito máis ampla. Polas páxinas de Rodney Stone aparecen Lord Nelson, Lord Cochrane, John Lade, Beau Brummell, Emma Hamilton e o príncipe de Gales, o futuro Xurxo IV. Aventuras, intrigas, duelos, romances, rivalidades, viaxes e enfrontamentos van sucedéndose mentres o protagonista, Rodney Stone, nos conduce por ese mundo fascinante.

E aí está, para min, unha das grandes virtudes da novela: a capacidade de Conan Doyle para converter unha época enteira nunha aventura. Non se limita a contarnos unha historia; consegue que o lector teña a sensación de estar camiñando por aquelas rúas, entrando naquelas casas, asistindo a unha pelexa de boxeo ou compartindo mesa con algúns dos seus personaxes.

Todo me gustou. O relato, a atmosfera, os lugares e, sobre todo, os personaxes e a personalidade perfectamente definida de cada un deles. Tamén esa mestura tan propia da literatura do XIX entre principios estúpidos e valores verdadeiros, entre aparencias, honra, lealdades, ambición e valentía.

Divertinme enormemente con esta historia. Ata o punto de buscar calquera momento para volver a ela, que probablemente sexa un dos mellores síntomas de que un libro che está gustando de verdade. Hai novelas que se len porque queres saber como rematan e outras que se len porque gozas do camiño. Rodney Stone pertence claramente ás segundas.

E quizais por iso me lembrou tanto aquelas lecturas de hai moitos, moitos anos: Salgari, Julio Verne, H. Rider Haggard, Dumas… Esa literatura de aventuras que consegue algo que non sempre é doado: facer que o lector volva sentirse un pouco neno sen deixar de ser un lector adulto.

E despois de acompañarnos durante toda a novela por ese mundo, Conan Doyle péchaa cunha imaxe magnífica:

«Aquel anochecer de octubre, vi levantarse en lentos remolinos las nubes de humo sobre la marejada del Atlántico, y ascender, y ascender, hasta diluirse en tenues hilillos y esfumarse en el azul infinito del cielo.»

É un final que resume perfectamente o espírito da novela: o final dunha época, o recordo dun mundo que se esvaece e a chegada doutro novo.

Rodney Stone foi para min unha auténtica delicia. Unha novela entretida, emocionante, chea de personaxes extraordinarios e escrita coa solvencia dun autor enorme. Unha mostra magnífica da gran literatura de aventuras do século XIX e, sobre todo, un libro que gocei moitísimo.

Unha delicia.

“EL DESIERTO DE LOS TÁRTAROS” (DINO BUZZATI)

by
No comments yet

Hai libros que chegan no momento xusto. Libros que, case sen buscalo, conectan co que un está a vivir ou a pensar. O deserto dos tártaros, de Dino Buzzati, foi un deles. 

Levaba tempo con ganas de ler esta novela, da que sempre escoitara boas referencias. E cando por fin me mergullei nas súas páxinas, entendín por que. Buzzati constrúe a historia de Giovanni Drogo, un mozo oficial destinado a unha fortaleza fronteiriza onde a ameaza é constante pero nunca chega a materializarse. Unha espera indefinida que, pouco a pouco, se converte no centro da súa vida. 

Pero esta non é só a historia dun militar nun lugar remoto. É, sobre todo, unha alegoría poderosa sobre a condición humana. Sobre esa tensión constante entre a seguridade e a liberdade. Sobre como, sen darnos conta, imos aprazando a vida real agardando un momento mellor que quizais nunca chega. Sobre o paso do tempo, que avanza silencioso mentres un cre ter marxe para decidir máis adiante. 

É unha novela que incomoda. Que che fai ler co estómago encollido. En moitos momentos sorprendeume estar enfadado con Drogo, coa súa maneira de afrontar —ou máis ben de non afrontar— a súa vida. Pero ese enfado non deixa de ser, en parte, un reflexo dun mesmo. Porque é difícil non recoñecerse nas súas dúbidas, nas súas renuncias, nesa tendencia a pospoñer decisións importantes baixo a promesa dun futuro mellor. 

Un dos aspectos que máis me chamou a atención é o peso que teñen as expectativas fronte ao presente. Como a vida se nos pode ir mentres seguimos agardando algo extraordinario que lle dea sentido. E, ao mesmo tempo, como ese paso do tempo vai moldeando a nosa relación cos demais e con nós mesmos. 

A novela tamén fala, de forma moi sutil pero profunda, das relacións humanas: das persoas coas que convivimos sen chegar a coñecer realmente, de quen falla e de quen sorprende, dos vínculos que non nos atrevemos a construír por falta de valor ou de claridade. E, sobre todo, desa dificultade para ser honestos con nós mesmos, para deixar de enganarnos. 

Ao final, todo desemboca nunha idea que percorre o libro de principio a fin: a soidade. Drogo remata enfrontándose á súa vida —e á súa morte— en soidade, como inevitablemente facemos todos. 

Hai un fragmento, case ao final do libro, que resume de maneira moi precisa esa sensación: 

“Pouco a pouco a confianza debilitábase. É difícil crer en algo cando un está só e non pode falar diso con ninguén. Precisamente nesa época Drogo decatouse de que os homes, por moito que se quixesen, sempre permanecen afastados; se un sofre, a dor é completamente súa, ningún outro pode tomar para si nin unha mínima parte; se un sofre, non por iso os outros senten dano, aínda que o amor sexa grande, e iso provoca a soidade na vida.” 

Un libro profundo, incómodo e necesario. Deses que non só se len, senón que quedan contigo.

“EL DOCTOR ZHIVAGO” (BORIS PASTERNAK)

by
No comments yet

Acabo de rematar a lectura deste extenso e ambicioso libro, e a sensación que me deixa “Doctor Zhivago” é a de ter percorrido non só unha historia, senón toda unha vida, e mesmo a dun país enteiro reflectida na traxectoria dun só home. Non é unha novela lixeira nin rápida; esixe tempo, atención e certa implicación emocional, pero a cambio ofrece unha profundidade moi notable. 

A historia de Yuri Zhivago, médico e poeta, articula o relato e serve como fío condutor para comprender a Rusia de comezos do século XX. Desde a súa infancia, marcada pola morte da súa nai, ata a súa propia morte, a súa vida avanza en paralelo aos grandes acontecementos históricos: a caída do zarismo, as revolucións e a guerra civil. Porén, fronte a ese plano colectivo —dominado pola dor, a fame, a pobreza e a violencia—, a novela céntrase nunha dimensión máis íntima, amosando como eses feitos afectan ás persoas, ás súas decisións e aos seus sentimentos. 

Nese percorrido vital, a relación entre Zhivago e Lara constitúe o núcleo emocional da obra. A súa historia constrúese a través de encontros e separacións, sempre condicionados polo contexto histórico, dando lugar a un amor intenso, complexo e, en boa medida, imposible. Máis ca un simple relato romántico, é a expresión de como os sentimentos máis profundos se ven constantemente alterados por forzas externas que os superan. 

Pasternak non adopta unha posición explícita a favor ou en contra dos acontecementos que narra. Porén, a medida que avanza a novela, percíbese certo desencanto que se manifesta a través da experiencia de Zhivago. Así, a obra non pretende explicar a historia, senón reflectir as súas consecuencias, amosando a complexidade dunha sociedade fragmentada en múltiples realidades: revolucionarios, campesiños, intelectuais, soldados, oportunistas ou vítimas das circunstancias, partisanos, brancos e vermellos conviven nun mesmo escenario marcado pola inestabilidade. 

O propio Zhivago encarna esa falta de rumbo. É un personaxe que se move sen atopar unha estabilidade definitiva, alleo ao fanatismo e ás grandes consignas ideolóxicas. A pesar da súa formación e posición, non busca protagonismo nos movementos revolucionarios; o seu interese céntrase na súa vida, no seu traballo como médico, na súa escrita e, sobre todo, nos seus sentimentos e no seu amor por Lara. Esa renuncia convérteo nunha figura profundamente humana, pero tamén illada nun contorno dominado polos extremos. 

Neste contexto, as tres mulleres que marcan a súa vida —Tonia, Lara e Marina— poden interpretarse como un reflexo simbólico das distintas etapas históricas de Rusia. Tonia representa a estabilidade do mundo anterior ás revolucións; Lara encarna a esperanza, o cambio e os ideais de transformación; mentres que Marina simboliza o final do camiño, un desencanto sereno e a aceptación dunha realidade sen grandes expectativas. Esta evolución reforza a idea de que a vida de Zhivago e a do propio país avanzan en paralelo, aínda que desde planos distintos. 

Máis alá da trama, a novela destaca pola súa dimensión ética e emocional. É, en certo modo, un canto á bondade como principio vital e unha defensa da pureza dos sentimentos fronte á adversidade. Nas súas páxinas aparecen as paixóns, as inxustizas, os excesos do poder e a resistencia duns ideais que se negan a ser completamente anulados. Todo iso tradúcese nunha reflexión profunda sobre a dignidade humana, a compaixón e o amor. 

No que respecta ao estilo, a obra amosa con claridade a condición de Pasternak como poeta, un dos principais autores rusos de comezos do século XX. A súa prosa ten un marcado alento lírico, con pasaxes de gran beleza que, en ocasións, poden resultar densas, especialmente nas descricións. Porén, esa mesma riqueza expresiva é a que achega profundidade e fai que a novela vaia gañando forza a medida que avanza. Non deixa de ser significativo que esta sexa a súa única novela, fronte a unha traxectoria amplamente recoñecida no ámbito poético, que culminou coa concesión do Premio Nobel de Literatura en 1958. 

Publicada por primeira vez fóra de Rusia —en Italia, en 1955— e prohibida no seu país ata 1988, a obra adquire tamén un valor engadido desde o punto de vista histórico e cultural. Non só polas circunstancias da súa publicación, senón pola ollada íntima e case espiritual que ofrece sobre unha época decisiva. 

En definitiva, “Doctor Zhivago” é unha novela esixente pero profundamente enriquecedora. Máis ca relatar un período histórico, amosa o que ese período provoca nas persoas. É unha obra que deixa pegada, que invita á reflexión e que, malia a súa extensión, remata xustificando plenamente cada unha das súas páxinas.

“LA AGONÍA DE FRANCIA” (MANUEL CHAVES NOGALES)

by
No comments yet

“La agonía de Francia”, de Manuel Chaves Nogales, é unha obra profundamente lúcida, inquietante e, sobre todo, dunha vixencia sorprendente. Escrita desde o exilio, tras o estoupido da Guerra Civil española, o libro céntrase no período da invasión nazi de Francia en 1940 e no rápido derrubamento do país ante o avance alemán. É, ao mesmo tempo, un testemuño histórico e unha análise política e moral de enorme calado.

Chaves Nogales chega a Francia coa convicción de que este país representa o paradigma da democracia, da liberdade e da resistencia fronte ao fascismo. Porén, o que atopa e describe é xusto o contrario: unha nación que, en apenas uns meses, se esborralla non tanto pola forza militar alemá como pola súa propia debilidade interna. A derrota de Francia, segundo o autor, non foi unicamente militar, senón sobre todo moral. Foi o resultado da renuncia aos seus propios valores, da claudicación ante as ideas autoritarias e do progresivo baleirado do espírito democrático.

Un dos aspectos máis impactantes do libro é a insistencia na indiferenza e no egoísmo das masas. Chaves Nogales retrata unha sociedade absorbida polos seus intereses inmediatos, incapaz de asumir sacrificios colectivos. Esa “indiferenza inhumana” convértese nun dos piares do desastre. A isto súmase o fracaso das elites, especialmente dos cadros de mando militares, aos que responsabiliza directamente da derrota pola súa incompetencia, a súa falta de liderado e, en moitos casos, a súa simpatía cara ao autoritarismo.

O autor tamén denuncia con contundencia tanto o fascismo como o estalinismo, amosando unha coherencia intelectual admirable. A súa crítica non se limita a un só extremo ideolóxico, senón que se dirixe contra calquera forma de totalitarismo que destrúa a liberdade e a dignidade do individuo. Resulta especialmente revelador como describe a “claudicación espiritual” de Francia: non unha decadencia da intelixencia, senón do espírito cívico, da fe na democracia e nos valores que historicamente sostiñan o país.

Entre as pasaxes máis memorables destacan aquelas nas que analiza o papel do exército, convertido nunha estrutura ineficaz e desorganizada; a miseria espiritual dunha sociedade que perdeu o seu rumbo; ou a crítica á falsa aparencia de heroísmo, que agocha a falta de vontade real de sacrificio. Especialmente contundente é a súa idea de que Francia non foi derrotada polo inimigo exterior, senón por unha loita interna, pola fascinación cara ao propio verdugo, por asumir os principios do totalitarismo que debía combater.

Outro elemento clave é a súa reflexión sobre o papel da cidadanía e das institucións. O libro é, neste sentido, unha chamada de atención sobre a responsabilidade colectiva: a democracia non se sostén por si soa, require compromiso, sacrificio e unha conciencia cívica activa. Cando estes elementos desaparecen, o sistema baleírase e queda exposto á súa destrución.

Esta idea acada a súa máxima profundidade no plantexamento que Chaves Nogales desenvolve en “O nó da traxedia”, onde interpreta a caída de Francia como unha auténtica traxedia moderna: non a derrota dun pobo covarde fronte a un inimigo superior, senón o desgarramento interno dunha sociedade que loita contra si mesma. Francia sucumbe non só pola presión exterior, senón pola fascinación que o totalitarismo exerce sobre ela, por ter chegado mesmo a namorarse do seu propio verdugo. E, porén, no fondo desa caída subsiste unha verdade esencial: que non existe forma de convivencia humana superior ao diálogo, nin sistema político máis perfecto ca a democracia liberal. É precisamente a renuncia a estes principios —á liberdade, ao debate, á responsabilidade cívica— o que conduce inevitablemente ao desastre.

Por todo iso, "La agonía de Francia" é un libro que non só invita a reflexionar sobre un episodio histórico concreto —a invasión nazi e a caída de Francia—, senón que interpela directamente ao presente. A súa análise sobre como morren as democracias resulta inquietantemente actual nun contexto no que moitos países afrontan tensións semellantes: polarización, perda de valores cívicos, auxe de discursos autoritarios e desafección cidadá.

En definitiva, estamos ante unha obra brillante que demostra o enorme talento de Chaves Nogales como xornalista, reporteiro e pensador. Un libro que non só se le, senón que obriga a pensar, a cuestionar e a valorar a fraxilidade —e ao mesmo tempo a importancia— da democracia.

oscuroabismo. Con la tecnología de Blogger.