EL OLVIDO QUE SEREMOS (HÉCTOR ABAD FACIOLINCE)

by
No comments yet

El olvido que seremos é un libro profundamente persoal no que o autor rememora recordos e dores, algo que tamén ocorre noutra obra súa que lin antes, Ahora y en la hora. Neste caso, esas dores aparecen acompañadas doutros sentimentos: o orgullo de pertencer a unha familia que se converte no eixe moral de toda a narración. A través da figura do seu pai, o médico e activista Héctor Abad Gómez, o libro é ao mesmo tempo un retrato íntimo dunha familia e unha mirada ao contexto da Colombia dos anos oitenta, marcada por unha violencia que o impregnaba todo, especialmente en cidades como Medellín. 

Ao longo das súas páxinas percíbese que a escrita funciona tamén como unha forma de liberación. O propio autor recoñece que o libro é «un testemuño ao mesmo tempo inútil e necesario»: inútil porque non pode cambiar o ocorrido, pero necesario para poder expresar unha dor que levaba anos tentando escribir. Esa sinceridade percorre toda a obra e fai que o escritor se mostre de maneira moi aberta, convertendo a memoria nunha forma de resistencia contra o esquecemento. 

Aparecen tamén ideas que axudan a entender a figura do pai e a súa ética vital. Frases como «O mellor método de educación é a felicidade» ou a defensa dunha medicina comprometida cos máis necesitados reflicten unha visión profundamente humanista. Resulta interesante a definición ideolóxica que el mesmo se atribúe: cristián pola figura de Xesús e a súa inclinación polos máis débiles; marxista en economía polo seu rexeitamento da explotación; e liberal en política pola súa defensa da liberdade. Esa mestura revela un home difícil de encaixar en etiquetas, guiado máis por principios éticos ca por ideoloxías. 

Héctor Abad Faciolince, ademais de contarnos a historia do seu pai e da súa familia, mostra tamén o clima social e político de Medellín que rodeou a súa vida: as persecucións, as tensións ideolóxicas e o abandono dos sectores máis pobres, que acabaron converténdose en escenarios de violencia. Nese contexto, o compromiso de Abad Gómez cos dereitos humanos e cos máis vulnerables aparece como un acto de rebeldía moral. Non é casual que o autor lembre palabras como: «A rebeldía eu non a quero perder. Nunca fun un axeonllado…». Esa actitude resume ben o espírito do personaxe e explica o profundo respecto e admiración que o seu fillo sente por el. 

No fondo, o libro acaba sendo unha homenaxe: un intento de manter vivo o pai a través das palabras. O propio autor exprésao con moita claridade cando di que, do mesmo xeito que os personaxes ficticios viven na literatura, el quixo lograr algo parecido co seu pai real. 

Aínda así, malia ser unha obra intensa e emotiva, persoalmente esperaba algo máis do libro, quizais polas expectativas ou pola forma na que está construído o relato. Con todo, iso non lle resta valor: é unha obra que deixa pegada e que dificilmente deixa indiferente, porque detrás da historia familiar latexa unha reflexión máis ampla sobre a memoria, a dignidade e a importancia de sentirse orgulloso dun mesmo cando se vive para axudar aos demais, especialmente aos que máis o necesitan.

LAS ESTACIONES DE LA MUERTE (JOSÉ MARÍA PÉREZ ÁLVAREZ)

by
No comments yet

Hai uns días, na última reunión do club de lectura, saíu o nome de Chesi, xunto co falecemento do autor en decembro de 2025. Case de inmediato, Maite comentou que tiña Las estaciones de la muerte e que era unha novela moi entretida. Prestouma, e acabei de rematala hai apenas unhas horas. E si, é entretida, pero sería inxusto quedarnos só con esa etiqueta.

Antes de nada, cómpre dicir que Chesi súmase a esa nómina de autores que lin recentemente e que convertiron Ourense —sobre todo o seu casco antigo— en territorio literario. A cidade non é aquí un mero decorado, senón un espazo vivo, recoñecible, case cómplice do que sucede. Nese sentido, lembroume ás novelas que lin recentemente de Tallón e Óscar M. Guzmán, que tamén sitúan a cidade no centro das súas historias, converténdoa nun microcosmos cargado de identidade e memoria. En Las estaciones de la muerte, Chesi preséntanos a un grupo de homes maiores, habituais do Liceo ourensán, que transitan os seus últimos anos entre rutinas, partidas de tute e conversas repetidas.

A premisa é tan sinxela como inquietante: don Eusebio, un dos protagonistas, ambiciona converterse en socio de honra do Liceo. O problema é que diante del hai outros máis vellos, máis antigos, máis “merecedores” por simple cuestión de idade e antigüidade. A partir de aí, a novela deslízase cara a unha trama que, en apariencia, podería lembrar ao xénero true crime, pero non. A este plantexamento súmase o feito de que na cidade actúa un asasino en serie que está acabando con anciáns de maneira inmisericorde e a un ritmo frenético. Con todo, pronto comprendemos que o interese do autor non está no suspense policial, senón nun territorio moito máis profundo. Chesi propón unha reflexión amarga sobre a vellez, a soidade e a desesperanza. Cando a vida parece reducida a unha sucesión de hábitos mecánicos, cando a esposa faleceu e os amigos comezan a desaparecer, a pregunta deixa de ser “qué facer” para converterse en “para que vivir”. Nese contexto cobra especial sentido unha frase que me gustou:

«O delito é vivir sen afáns; o delito é ir ao Liceo a xogar ao tute por mera costume de autómata; o delito é non atopar un resorte que nos extraia dunha mediocridade na que existir non é un reto, senón unha condena».

Ahí está o corazón da novela. Máis que un relato criminal, é a historia dunha fuxida desesperada da vellez entendida como condena. Don Eusebio constrúe unha sorte de xogo no que se outorga a si mesmo o poder de decidir sobre o destino dos demais, como se converterse nun pequeno deus puidese devolverlle a intensidade que sente perdida. Pero ese xogo remata desdibuxando a fronteira entre imaxinación e realidade. Non sei con certeza se o protagonista xa non distingue ambos planos ou se, no fondo, non quere distinguilos.

A novela é breve, áxil e está escrita cun humor que, lonxe de restar profundidade, a potencia. Fainos sorrir mentres nos enfronta cunha cuestión incómoda: que ocorre cando vivir deixa de ser un desafío e convértese en mera inercia? Chesi, fiel a esa súa idea de que «a vida interesa cando se desordena e aparece a literatura», constrúe unha historia na que o desorde non é só narrativo, senón tamén existencial.

Despois de lela, un comprende mellor por que foi unha obra recoñecida desde a súa publicación e por que o seu autor, sempre discreto e afastado do ruído mediático, foi considerado un dos grandes narradores contemporáneos galegos en castelán, como se indicaba no artigo publicado en La Voz de Galicia con motivo do seu falecemento. Las estaciones de la muerte é unha novela que entretén, si, pero, sobre todo, invita a reflexionar máis do que parece á primeira vista. E quizais esa sexa a súa maior virtude.

“FLORES SOBRE EL INFIERNO” (ILARIA TUTI)

by
No comments yet

"Flores sobre el infierno" compartiu semana de lectura con "Majareta", de Juan Manuel Gil. Aínda que ambas propostas son moi distintas, este thriller italiano ofreceume unha experiencia intensa e de puro entretemento. 

A novela articula o seu argumento en dúas liñas temporais destinadas a confluír. Para comprender os crimes do presente debemos retroceder ata finais dos anos setenta, a Austria, onde se ergue unha enigmática Escola, unha institución hermética e celosa dos seus segredos. O que alí aconteceu —ás costas do mundo— proxecta unha sombra alongada sobre os acontecementos actuais nunha pequena localidade dos Alpes italianos. 

A trama comeza cun cadáver brutalmente mutilado: un home espido, co rostro desfigurado e os ollos arrincados. Ao mesmo tempo, un recentemente nado desapareceu e unha presenza fantasmal parece vagar polos bosques, algo escuro que se agocha e observa. A investigación recae en Teresa Battaglia, comisaria especializada en perfís criminais, unha muller ás portas da xubilación cuxa mente —a súa ferramenta máis poderosa— comeza a fallarlle. A súa lucidez vacila e, con ela, a súa seguridade; por primeira vez, o medo ábrese paso. 

Xunto a ela está o inspector Massimo Marini, recentemente chegado da cidade. Ambos, xunto co resto do equipo, enfróntanse a un caso estraño e complexo, un caso que afunde as súas raíces nos episodios máis turbios da historia desa poboación de montaña: unha comunidade pechada e hermética que os observa con receo. Neste sentido, un dos grandes acertos da novela é a súa ambientación: a natureza alpina non é un simple escenario, senón un personaxe máis, moi presente ao longo de todo o libro. A neve amortigua os sons e agocha pegadas e segredos; o frío e a humidade calan; o bosque respira ameaza; o illamento, forxado durante séculos, reforza a sensación de asfixia. A paisaxe, cos seus sons e silencios, contribúe a un suspense de corte case claustrofóbico. 

Teresa Battaglia é, sen dúbida, o eixo emocional da historia. É competente, intuitiva, dura e xusta; unha líder natural, brusca en ocasións pero profundamente empática. Carga co peso dunha enfermidade, da idade e, sobre todo, cunha ferida íntima que nunca rematou de cicatrizar. A súa soidade envólvea como un corsé antigo: en público mantense ergueita e firme; en privado, apenas lle deixa respirar. É un personaxe intenso, contraditorio e moi humano, que combina fraxilidade e eficacia policial, afastándose de certos clixés do xénero. 

É unha novela que avanza por ciclos de tensión: comeza con forza, ralentízase nalgúns treitos e volve coller impulso cara ao desenlace. Ese ritmo descontinuo pode resultar algo irregular e mesmo se percibe algunha pequena incongruencia na trama, pero sen desmerecer o conxunto. 

En definitiva, "Flores sobre el infierno" é un thriller de lectura áxil que explora a alma humana e formula reflexións sobre a responsabilidade individual e social, o peso do pasado e a difusa fronteira entre o ben e o mal. Unha historia onde o crime importa, pero onde tamén importan a memoria, a culpa e o contorno que moldea a quen o habita.

"MAJARETA" (JUAN MANUEL GIL)

by
No comments yet

Recoñezo —e este ano non é pouca cousa— que 2026 me está a regalar unha xeira lectora difícil de igualar. Cinco ou seis libros despois, ningún me decepcionou. Pero o que me aconteceu con Majareta é outra cousa: non só me gustou, senón que me reconciliou coa idea mesma do que é unha novela.

Cheguei a ela, como tantas veces, a través de recensións e artigos entusiastas. Recén publicada, viña envolta en eloxios pouco habituais nun panorama onde —segundo algúns— abundan máis os “libros que contan cousas” ca as novelas de verdade. Tras lela, entendo o entusiasmo: aquí hai arquitectura, intención, unha visión de conxunto que sostén cada páxina.

A estrutura é, sen dúbida, un dos seus grandes acertos. A historia constrúese a partir de testemuños: “o amigo necesario do autor”, veciños, familiares, coñecidos que van perfilando a figura de Leo, o conserxe dun colexio privado de barrio. O autor —que se introduce mesmo como personaxe que investiga e convoca esas voces— nunca lle concede a palabra directa ao protagonista. Coñecémolo polo que outros din del. E o que outros din nunca é inocente.

A min, salvando todas as distancias e aínda que se trate dun tipo de literatura moi distinto, lembroume o esquema que emprega Max Brooks en Guerra Mundial Z: esa construción a base de entrevistas e testemuños que, ensamblados, van erguendo un relato maior ca calquera das voces por separado. Aquí non hai apocalipse zombi, claro, pero si un expediente oral que se vai armando peza a peza ata ofrecernos unha imaxe complexa —e nunca de todo pechada— do acontecido.

Porque o “lío” no que se mete Juan Manuel Gil non é menor: dar voz a ducias de personaxes con voces propias, coa súa maneira particular de mirar o mundo, cos seus intereses e as súas pequenas miserias. E faino cunha naturalidade abraiante. A oralidade é áxil, divertida, punzante. Hai frases que parecen escoitadas na esquina de calquera barrio; outras, en cambio, destilan unha ironía culta e precisa. O humor convive coa incomodidade.

O punto de partida é sinxelo e perturbador: pouco antes de xubilarse, Leo é prexubilado con condicións vantaxosas. Algo se desaxusta nel. Ou talvez xa estaba desaxustado e ninguén quixo velo. A novela dosifica con enorme habilidade a información sobre o episodio central —ese acto que o coloca no centro do escándalo— e mantén o lector nun estado de expectación constante. O que ocorreu importa, si, pero case importa máis como se conta e quen o conta.

Fascinoume especialmente como retrata o barrio como microcosmos moral: un espazo onde a verdade non é unha liña recta, senón un murmurio colectivo. Cada testemuño engade unha capa e, ao mesmo tempo, deforma a anterior. O chisme convértese en relato; o relato, en identidade. “Que cando ti vaias preguntando por aí, o persoal conte o que el foi contando á súa vez”: esa frase resume o mecanismo implacable da novela. A palabra circula, contáxiase, vólvese saborosa e crocante na boca do vecindario, aínda que estea falseada.

Tamén me impresionou a galería de vidas que orbitan arredor do conserxe: o estudante atafegado, o amante clandestino, o enfermo hepático, o defensor das bruxas do mundo, o home que talvez cruzou unha liña mental sen retorno. Cada dato parece achegarnos á explicación definitiva… e, con todo, sempre queda a sensación de que falta algo. Como se a verdade fose, no fondo, irrecuperable.

A novela fala de vergoña, de culpa, de medo ao ridículo, da necesidade case biolóxica de etiquetar o outro para manter a salvo a nosa propia normalidade. Fala do amor que non desaparece de todo, da dor que tampouco, e desa forma tan humana de afrontar o futuro como quen mira un solar baleiro.

E logo están detalles que se cravan: ese epitafio —“Deronme a oportunidade de ser amado”— que condensa nunha liña a traxedia íntima de varias xeracións. Ou esa prosa capaz de pasar do coloquial ao lírico sen estridencias.

Majareta non é só unha historia ben contada. É unha novela que sabe que é novela: cada testemuño ocupa o seu lugar, cada omisión pesa, cada xiro modifica o conxunto. Se lle quitas vinte páxinas, probablemente xa non sería a mesma. E iso, nestes tempos, é moito dicir.

Sospeito que me custará atopar este ano outra lectura que me entusiasme tanto. Non porque non vaia ler bos libros, senón porque poucos conseguen algo así: obrigarte a mirar as persoas —coas súas luces, as súas sombras e as súas contradicións— sen a comodidade dunha verdade pechada.

E cando un libro consegue iso, xa non é só unha boa lectura. É unha lectura memorable.

“REVOLUCIÓN” (HUGO GONÇALVES)

by
No comments yet

Cheguei a este libro coa intención de coñecer un pouco máis, a través da ficción, a situación de Portugal e o proceso que levou do réxime de Salazar e, máis tarde, de Marcelo Caetano, á democracia. Interesábame especialmente poder comparalo co que sei sobre a ditadura e a transición en España.

A novela sitúa a súa acción nos últimos coletazos do Estado Novo e nos anos convulsos que seguiron á Revolución dos Caraveis, en pleno Proceso Revolucionario, cando o país oscilaba entre a esperanza e o temor a unha posible guerra civil. Nese contexto histórico tan fráxil e contraditorio, Gonçalves constrúe unha narración ambiciosa e coral que combina o íntimo e o colectivo, amosando como a política atravesa a vida privada e transforma para sempre as relacións familiares. 

A través da historia da familia Storm —centrada nos tres irmáns e, de maneira moi especial, na figura da nai, Antónia, que me parece esencial en toda a trama— puiden comprender mellor o que aconteceu en Portugal tras a caída da ditadura. Aínda que a miúdo se transmite a idea de que, tras aquel momento histórico, todo o país avanzou de maneira case unánime cara á democracia, a realidade foi moito máis complexa, chea de tensións ideolóxicas, enfrontamentos, radicalizacións e profundas divisións sociais. 

Cada un dos irmáns encarna unha forma distinta de afrontar o cambio. Maria Luísa, militante comunista, comprometida ata as últimas consecuencias, representa o idealismo e tamén a radicalización que seguiu á conquista da liberdade; o seu paso pola clandestinidade, a represión e despois o desencanto reflicten o custo humano da loita política. Pureza, máis moderada e desexosa dunha vida estable e tradicional, simboliza a quen viviron aqueles anos desde a resignación ou o desconcerto, vendo como o proceso revolucionario trastornaba as súas certezas. Frederico, o máis novo, encarna o entusiasmo xuvenil, pero tamén o escepticismo e a deriva posterior dunha xeración que non combaterá directamente a ditadura e que, porén, tivo que asumir as consecuencias do novo tempo. 

A novela amosa, a través das relacións entre os irmáns, o drama, o sufrimento e os obstáculos que tivo que afrontar a sociedade portuguesa para acadar certa estabilidade e consolidación democrática. Non hai unha visión épica simplificada nin un heroe único: o que atopamos é a fraxilidade da liberdade, o peso moral das decisións e a maneira en que os nosos actos e omisións revelan quen somos realmente. 

Gustoume especialmente a profundidade coa que retrata os conflitos ideolóxicos e persoais, así como o modo en que equilibra traxedia e comedia. É unha obra de dimensións case épicas, pero ao mesmo tempo moi humana, que reconstrúe as emocións, os sacrificios e os dilemas morais dunha xeración que creu posible cambiar o seu país e pagou un alto prezo por iso. 

Todo transcorre nun período no que non só se derruba o mundo persoal dos protagonistas —un mundo sostido en gran medida pola figura materna—, senón tamén a realidade dun país que ve caer unha ditadura de case cincuenta anos e desmoronarse o seu imperio colonial, co regreso de milleiros de persoas e a necesidade de redefinir a súa identidade. 

En definitiva, é unha novela que permite achegarse á historia recente de Portugal desde unha perspectiva humana e complexa, e que convida tamén a comparar ese proceso co español, observando como cada país viviu a súa propia transición, con ritmos, tensións e feridas diferentes.

“TIERRA DE EMPUSAS” (OLGA TOKARCZUK)

by
No comments yet


Tierra de empusas foi para min unha lectura que foi claramente de menos a máis. Ao principio custoume avanzar, adaptarme ao seu ritmo denso e a esa atmosfera cargada e algo desconcertante; porén, pouco a pouco foi atrapándome ata lela con verdadeira avidez. É desas novelas que esixen do lector, pero que, polo menos no meu caso, recompensan de maneira evidente e total o esforzo. 

A historia sitúanos nunha Europa anterior ás grandes guerras, un mundo que aínda non fora devastado, aínda que xa se perciben tensións e sombras. Nese sanatorio da Baixa Silesia de 1913 conviven a enfermidade e a fraxilidade con intensos debates filosóficos sobre política, relixión, modernidade e, de maneira moi significativa, sobre as mulleres. Natureza, maxia, superstición e razón entrelázanse nunha atmosfera inquietante onde todo parece conter unha ameaza latente. 

Os protagonistas, homes enfermos que pasan as tardes discutindo sobre o divino e o humano, representan con claridade a mentalidade patriarcal da época. Falan das mulleres como seres de segunda orde, cuestionando as súas capacidades intelectuais e reducindoas á sensibilidade. Resulta incómodo asistir a eses diálogos, pero precisamente aí radica parte da forza do libro: en amosar sen filtros a misoxinia e o elitismo daquel momento histórico. 

No medio desas conversas hai reflexións que transcenden o tempo e que poderían describir perfectamente a nosa sociedade actual. Un dos fragmentos que máis me impresionou di: 

“Son dous piares do funcionamento de calquera sociedade: a hipocrisía e o conformismo (…) A hipocrisía sempre ten que ver coas ideas altisonantes que constrúen a comunidade. Hai que crer nelas e amosar que se cre nelas, pero no fondo ninguén toma esas ideas totalmente en serio. Esas ideas son para os demais e é aos demais a quen hai que aplicárllelas. O conformismo, pola súa banda, é un xeito de moverse por ese mundo imaxinario e mándanos non ter en conta todo o que sobresae e todo o que non encaixa. Para iso serve o esquecemento.” 

Paréceme un fragmento demoledor, non só como retrato daquela Europa previa ao abismo, senón como espello incómodo do noso presente. A hipocrisía colectiva e o conformismo como mecanismos de supervivencia social seguen funcionando cunha vixencia inquietante. 

No medio dese entorno atópase o mozo Miecysław Wojnicz, enfermo de tuberculose e en plena procura de sentido. A súa enfermidade non é só física; é tamén unha crise de identidade, unha loita por entenderse e por comprender o mundo que o rodea. A novela avanza cara a unha transformación profunda, tanto do protagonista como do propio relato. Cambian os rexistros, intensifícase a inquietude e todo converge nun final deslumbrante e imprevisible que obriga a reinterpretar o lido. 

Máis alá de calquera etiqueta, eu lin unha novela culta, moi elaborada, de ritmo desigual pero profundamente suxestiva. Unha historia onde o verdadeiramente misterioso non é só a presenza das empusas ou as mortes inquietantes nas montañas, senón o proceso íntimo de transformación e revelación. Hai algo elegante e por momentos sensual na súa prosa, na súa capacidade para observar con ironía e sutileza o comportamento humano. 

“Tierra de empusas” é, en definitiva, un libro que incomoda, que esixe atención e que invita a mirar máis alá do evidente. Unha lectura que, aínda que ao principio custa, acaba ofrecendo unha recompensa plena a quen decide atravesala ata o final.

DAVID UCLÉS E A CENSURA IMPLÍCITA DO DEBATE PÚBLICO

by
No comments yet

O pasado 25 de xaneiro, o escritor David Uclés comunicou que finalmente non tomaría parte no encontro “1936: A guerra que perdemos todos”, programado dentro do festival Letras en Sevilla e previsto na capital andaluza entre o 2 e o 5 de febreiro. A mesa, coordinada por Arturo Pérez-Reverte e Jesús Vigorra, xa fora anunciada cando se produciu a renuncia. Uclés presentou a súa decisión como unha cuestión de principios, aínda que ese marco explicativo resulta insuficiente se se atende con detenemento ao seu propio percorrido discursivo previo.

A invitación non foi sobrevida nin ambigua. O título do acto e a identidade dos participantes eran coñecidos desde hai tempo: o escritor xa sabía, cando aceptou participar, cales eran os temas a debater e quen eran os demais intervinientes. Partindo da base de que ninguén está obrigado a compartir espazo con quen non desexa, esa liberdade non impide formular unha pregunta elemental: se o problema era insalvable, por que non declinou a invitación desde o primeiro momento? O momento escollido para retirarse introduce a sospeita de que interviron factores distintos aos argumentos esgrimidos publicamente, máis próximos ao cálculo persoal ou á conveniencia que a unha obxección ética repentina.

Aquela impresión refórzase ao confrontar a decisión con declaracións anteriores do propio Uclés. En intervencións públicas previas, como no podcast La Trama, de eldiario.es, sostivo que persoas situadas en posicións políticas moi afastadas poden coincidir nunha idea esencial: que “a guerra civil foi unha traxedia compartida, con efectos que atravesaron toda a sociedade”. Unha afirmación que non só non entra en conflito co plantexamento do encontro sevillano, senón que parecía encaixar de forma natural nel.

Na mesma liña expresouse en ¿Qué estás leyendo?, o podcast literario de El País. Alí defendeu que os impulsos guerracivilistas concéntranse nos márxes ideolóxicos, nos extremos, e non na maioría social, e alertou contra a reiteración interesada de consignas que alimentan o enfrontamento. Sinalou, ademais, que distintos partidos utilizan o pasado como ferramenta de axitación política. Á luz destas afirmacións, resulta difícil entender por que optou por apartarse dun foro que, ao menos en teoría, ofrecía un espazo para manter precisamente ese tipo de posicións moderadoras.

A consecuencia da súa retirada non foi menor. O seu xesto foi seguido por outros participantes e, nun clima xa tensionado por ameazas de protestas, terminou provocando o aprazamento do acto. Cando unha soa decisión condiciona todo un debate, o resultado adoita ser un empobrecemento xeral do intercambio de ideas. Que a conversación pública se vexa arrastrada por este tipo de dinámicas di moito do deterioro do debate cultural, máis aló da política institucional.

O episodio tamén pon de manifesto un cambio de clima: actitudes antes consideradas sectarias exhíbense agora como credenciais morais. Esa lectura —e todo o que a rodea— é precisamente a que defende Daniel Gascón no seu artigo de opinión publicado hoxe, onde analiza como o veto preventivo, a exclusión do discrepante e a exhibición de pureza ideolóxica pasaron de ser un problema a converterse nunha seña de identidade celebrada. Neste marco, a retirada de Uclés non aparece como unha anomalía, senón como un xesto perfectamente integrado nunha lóxica cultural que premia a renuncia ao debate como proba de rectitude.

Ao mesmo tempo, contrasta a retirada dalgúns coa permanencia de figuras de longa traxectoria no estudo da guerra civil, incluídos historiadores de esquerdas como Julián Casanova ou Gutmaro Gómez Bravo, que non viron motivo para ausentarse. Tampouco o fixo o ministro Félix Bolaños. Esa diferenza de comportamento invita a preguntarse que pesa máis en determinados casos: a solidez intelectual ou o temor a quedar desalineado do clima dominante.

Cabe preguntarse, ademais, ata onde se estende a lóxica que xustifica non compartir nin sequera un espazo de debate con determinadas persoas. En que punto a incomodidade persoal convértese en veto, e o veto en norma? Resulta paradóxico que se reivindique constantemente a memoria histórica mentres se restrinxe o marco do recordable a unha versión pechada e excluínte. Aquela versión non coincide coa complexidade que revelan décadas de investigación histórica nin cos testemuños plurais de quen viviu a guerra, senón cun relato simplificado, pensado máis para reafirmar identidades que para comprender o pasado.

Non deixa de ser significativo que quen celebraron a suspensión do encontro procedan, en boa medida, dun espazo ideolóxico que se reclama progresista, pero que amosa unha crecente intolerancia cara á discrepancia. A súa influencia real depende, en última instancia, da disposición do resto a aceptar as súas condicións. Manter os actos e sosteren o debate segue a ser a mellor resposta: por convicción democrática e por experiencia práctica, porque a mera presenza non equivale nin a adhesión nin a claudicación.

O fondo do asunto non reside en traxectorias persoais, premios literarios ou afinidades culturais. A cuestión é se resulta necesario volver a explicar o valor do pluralismo, da confrontación razoada de ideas e da convivencia de miradas distintas fronte a decisións que parecen menos guiadas por principios firmes que por unha xestión coidada da propia imaxe. De todo iso despréndense dúas conclusións. A primeira: nos debates públicos convén reunir voces diversas, aínda que non todas resulten cómodas, e reservar a exclusión só para quen non respecta as regras básicas do diálogo. A segunda: falase moito da guerra civil, pero certos comportamentos contribúen a que se comprenda cada vez peor e, en consecuencia, a que se ignore a súa complexidade e se analice só desde visións parciais, erróneas e, por tanto, daniñas para calquera sociedade.







“QUINCE AÑOS” (RAMIRO PINILLA)

by
No comments yet

Ao longo da historia, os relatos servíron sempre como unha forma de explicar realidades humanas e sociais. Quince anos, de Ramiro Pinilla, é un exemplo claro de como a literatura pode axudarnos a comprender un momento histórico concreto, neste caso, a España da posguerra. A través dos seus personaxes, o autor amósanos as consecuencias emocionais e morais da Guerra Civil, tanto para os vencedores coma para os vencidos. 

O libro retrata con grande sensibilidade o medo, a vergoña, a rabia e o sentimento de culpa que quedan despois do conflito. En especial, chamoume a atención o personaxe do mestre, don Manuel, que se nega a acatar as normas impostas polo novo poder franquista e, aínda así, séntese culpable de seguir con vida cando moitos dos seus amigos e veciños morreron. Esa contradición interna —entre a supervivencia e a culpa— está moi ben plasmada por Pinilla e reflicte o trauma colectivo dunha época. 

A medida que avanza a historia, vemos como Manuel, liberado do cárcere por orde do alcalde do pobo, debe retomar o seu labor como mestre nun entorno hostil. O seu regreso está marcado pola humillación, a desconfianza e a sombra da derrota. Ao mesmo tempo, tenta recuperar a súa relación con Mercedes, a mestra e a súa eterna prometida, e coidar de Asier, un mozo coxo que se converte no seu alumno e nun símbolo de esperanza. Estes tres personaxes representan, dalgún xeito, as feridas abertas da guerra: a culpa do supervivente, o amor truncado pola violencia e a mocidade marcada pola dor allea. Paréceme moi interesante como Pinilla consegue entrelazar as súas historias sen caer no dramatismo fácil, amosando con delicadeza a humanidade que sobrevive mesmo no medio do horror. 

Tamén me parece destacable a relación entre os distintos personaxes secundarios, como o alcalde Benito Muro, antigo amigo de infancia de Manuel, que agora representa o poder vencedor e, ao mesmo tempo, mantén un vencello persoal con el. Esa tensión entre a amizade e a ideoloxía é outro dos acertos da novela, pois reflicte as divisións que a guerra deixou mesmo dentro das propias comunidades. 

A escrita de Ramiro Pinilla gustoume moito. Ten un estilo sobrio pero fondo, sen grandes artificios, e iso dálle máis forza ao contido. A súa prosa non busca impresionar, senón transmitir con autenticidade o que senten os personaxes. En moi poucas páxinas consegue crear unha atmosfera cargada de emoción e verdade, o que confirma o seu talento como narrador. 

Entre os fragmentos que máis me gustaron hai frases que condensan a dor e a ironía da época, como a do alcalde franquista que di: «Na España de Franco a xente morre doutra cousa, non de fame», ou a do propio Manuel cando afirma que «a guerra só mata aos que non debe». Estas liñas resumen á perfección a dureza e o sinsentido dese momento histórico. 

En definitiva, Quince anos é un libro breve pero intenso, que invita a reflexionar sobre a condición humana en tempos de guerra. Pinilla consegue que comprendamos non só o contexto político, senón sobre todo as emocións e os conflitos internos de quen tiveron que seguir vivindo despois. Pola súa profundidade, a súa sensibilidade e a súa escrita honesta, é un libro que me gustou moito e que reafirma a Ramiro Pinilla como un gran escritor.


oscuroabismo. Con la tecnología de Blogger.