"MAJARETA" (JUAN MANUEL GIL)

by
No comments yet



Recoñezo —e este ano non é pouca cousa— que 2026 me está a regalar unha xeira lectora difícil de igualar. Cinco ou seis libros despois, ningún me decepcionou. Pero o que me aconteceu con Majareta é outra cousa: non só me gustou, senón que me reconciliou coa idea mesma do que é unha novela.

Cheguei a ela, como tantas veces, a través de recensións e artigos entusiastas. Recén publicada, viña envolta en eloxios pouco habituais nun panorama onde —segundo algúns— abundan máis os “libros que contan cousas” ca as novelas de verdade. Tras lela, entendo o entusiasmo: aquí hai arquitectura, intención, unha visión de conxunto que sostén cada páxina.

A estrutura é, sen dúbida, un dos seus grandes acertos. A historia constrúese a partir de testemuños: “o amigo necesario do autor”, veciños, familiares, coñecidos que van perfilando a figura de Leo, o conserxe dun colexio privado de barrio. O autor —que se introduce mesmo como personaxe que investiga e convoca esas voces— nunca lle concede a palabra directa ao protagonista. Coñecémolo polo que outros din del. E o que outros din nunca é inocente.

A min, salvando todas as distancias e aínda que se trate dun tipo de literatura moi distinto, lembroume o esquema que emprega Max Brooks en Guerra Mundial Z: esa construción a base de entrevistas e testemuños que, ensamblados, van erguendo un relato maior ca calquera das voces por separado. Aquí non hai apocalipse zombi, claro, pero si un expediente oral que se vai armando peza a peza ata ofrecernos unha imaxe complexa —e nunca de todo pechada— do acontecido.

Porque o “lío” no que se mete Juan Manuel Gil non é menor: dar voz a ducias de personaxes con voces propias, coa súa maneira particular de mirar o mundo, cos seus intereses e as súas pequenas miserias. E faino cunha naturalidade abraiante. A oralidade é áxil, divertida, punzante. Hai frases que parecen escoitadas na esquina de calquera barrio; outras, en cambio, destilan unha ironía culta e precisa. O humor convive coa incomodidade.

O punto de partida é sinxelo e perturbador: pouco antes de xubilarse, Leo é prexubilado con condicións vantaxosas. Algo se desaxusta nel. Ou talvez xa estaba desaxustado e ninguén quixo velo. A novela dosifica con enorme habilidade a información sobre o episodio central —ese acto que o coloca no centro do escándalo— e mantén o lector nun estado de expectación constante. O que ocorreu importa, si, pero case importa máis como se conta e quen o conta.

Fascinoume especialmente como retrata o barrio como microcosmos moral: un espazo onde a verdade non é unha liña recta, senón un murmurio colectivo. Cada testemuño engade unha capa e, ao mesmo tempo, deforma a anterior. O chisme convértese en relato; o relato, en identidade. “Que cando ti vaias preguntando por aí, o persoal conte o que el foi contando á súa vez”: esa frase resume o mecanismo implacable da novela. A palabra circula, contáxiase, vólvese saborosa e crocante na boca do vecindario, aínda que estea falseada.

Tamén me impresionou a galería de vidas que orbitan arredor do conserxe: o estudante atafegado, o amante clandestino, o enfermo hepático, o defensor das bruxas do mundo, o home que talvez cruzou unha liña mental sen retorno. Cada dato parece achegarnos á explicación definitiva… e, con todo, sempre queda a sensación de que falta algo. Como se a verdade fose, no fondo, irrecuperable.

A novela fala de vergoña, de culpa, de medo ao ridículo, da necesidade case biolóxica de etiquetar o outro para manter a salvo a nosa propia normalidade. Fala do amor que non desaparece de todo, da dor que tampouco, e desa forma tan humana de afrontar o futuro como quen mira un solar baleiro.

E logo están detalles que se cravan: ese epitafio —“Deronme a oportunidade de ser amado”— que condensa nunha liña a traxedia íntima de varias xeracións. Ou esa prosa capaz de pasar do coloquial ao lírico sen estridencias.

Majareta non é só unha historia ben contada. É unha novela que sabe que é novela: cada testemuño ocupa o seu lugar, cada omisión pesa, cada xiro modifica o conxunto. Se lle quitas vinte páxinas, probablemente xa non sería a mesma. E iso, nestes tempos, é moito dicir.

Sospeito que me custará atopar este ano outra lectura que me entusiasme tanto. Non porque non vaia ler bos libros, senón porque poucos conseguen algo así: obrigarte a mirar as persoas —coas súas luces, as súas sombras e as súas contradicións— sen a comodidade dunha verdade pechada.

E cando un libro consegue iso, xa non é só unha boa lectura. É unha lectura memorable.

“REVOLUCIÓN” (HUGO GONÇALVES)

by
No comments yet



Cheguei a este libro coa intención de coñecer un pouco máis, a través da ficción, a situación de Portugal e o proceso que levou do réxime de Salazar e, máis tarde, de Marcelo Caetano, á democracia. Interesábame especialmente poder comparalo co que sei sobre a ditadura e a transición en España. 

A novela sitúa a súa acción nos últimos coletazos do Estado Novo e nos anos convulsos que seguiron á Revolución dos Caraveis, en pleno Proceso Revolucionario, cando o país oscilaba entre a esperanza e o temor a unha posible guerra civil. Nese contexto histórico tan fráxil e contraditorio, Gonçalves constrúe unha narración ambiciosa e coral que combina o íntimo e o colectivo, amosando como a política atravesa a vida privada e transforma para sempre as relacións familiares. 

A través da historia da familia Storm —centrada nos tres irmáns e, de maneira moi especial, na figura da nai, Antónia, que me parece esencial en toda a trama— puiden comprender mellor o que aconteceu en Portugal tras a caída da ditadura. Aínda que a miúdo se transmite a idea de que, tras aquel momento histórico, todo o país avanzou de maneira case unánime cara á democracia, a realidade foi moito máis complexa, chea de tensións ideolóxicas, enfrontamentos, radicalizacións e profundas divisións sociais. 

Cada un dos irmáns encarna unha forma distinta de afrontar o cambio. Maria Luísa, militante comunista, comprometida ata as últimas consecuencias, representa o idealismo e tamén a radicalización que seguiu á conquista da liberdade; o seu paso pola clandestinidade, a represión e despois o desencanto reflicten o custo humano da loita política. Pureza, máis moderada e desexosa dunha vida estable e tradicional, simboliza a quen viviron aqueles anos desde a resignación ou o desconcerto, vendo como o proceso revolucionario trastornaba as súas certezas. Frederico, o máis novo, encarna o entusiasmo xuvenil, pero tamén o escepticismo e a deriva posterior dunha xeración que non combaterá directamente a ditadura e que, porén, tivo que asumir as consecuencias do novo tempo. 

A novela amosa, a través das relacións entre os irmáns, o drama, o sufrimento e os obstáculos que tivo que afrontar a sociedade portuguesa para acadar certa estabilidade e consolidación democrática. Non hai unha visión épica simplificada nin un heroe único: o que atopamos é a fraxilidade da liberdade, o peso moral das decisións e a maneira en que os nosos actos e omisións revelan quen somos realmente. 

Gustoume especialmente a profundidade coa que retrata os conflitos ideolóxicos e persoais, así como o modo en que equilibra traxedia e comedia. É unha obra de dimensións case épicas, pero ao mesmo tempo moi humana, que reconstrúe as emocións, os sacrificios e os dilemas morais dunha xeración que creu posible cambiar o seu país e pagou un alto prezo por iso. 

Todo transcorre nun período no que non só se derruba o mundo persoal dos protagonistas —un mundo sostido en gran medida pola figura materna—, senón tamén a realidade dun país que ve caer unha ditadura de case cincuenta anos e desmoronarse o seu imperio colonial, co regreso de milleiros de persoas e a necesidade de redefinir a súa identidade. 

En definitiva, é unha novela que permite achegarse á historia recente de Portugal desde unha perspectiva humana e complexa, e que convida tamén a comparar ese proceso co español, observando como cada país viviu a súa propia transición, con ritmos, tensións e feridas diferentes.

“TIERRA DE EMPUSAS” (OLGA TOKARCZUK)

by
No comments yet



Tierra de empusas foi para min unha lectura que foi claramente de menos a máis. Ao principio custoume avanzar, adaptarme ao seu ritmo denso e a esa atmosfera cargada e algo desconcertante; porén, pouco a pouco foi atrapándome ata lela con verdadeira avidez. É desas novelas que esixen do lector, pero que, polo menos no meu caso, recompensan de maneira evidente e total o esforzo. 

A historia sitúanos nunha Europa anterior ás grandes guerras, un mundo que aínda non fora devastado, aínda que xa se perciben tensións e sombras. Nese sanatorio da Baixa Silesia de 1913 conviven a enfermidade e a fraxilidade con intensos debates filosóficos sobre política, relixión, modernidade e, de maneira moi significativa, sobre as mulleres. Natureza, maxia, superstición e razón entrelázanse nunha atmosfera inquietante onde todo parece conter unha ameaza latente. 

Os protagonistas, homes enfermos que pasan as tardes discutindo sobre o divino e o humano, representan con claridade a mentalidade patriarcal da época. Falan das mulleres como seres de segunda orde, cuestionando as súas capacidades intelectuais e reducindoas á sensibilidade. Resulta incómodo asistir a eses diálogos, pero precisamente aí radica parte da forza do libro: en amosar sen filtros a misoxinia e o elitismo daquel momento histórico. 

No medio desas conversas hai reflexións que transcenden o tempo e que poderían describir perfectamente a nosa sociedade actual. Un dos fragmentos que máis me impresionou di: 

“Son dous piares do funcionamento de calquera sociedade: a hipocrisía e o conformismo (…) A hipocrisía sempre ten que ver coas ideas altisonantes que constrúen a comunidade. Hai que crer nelas e amosar que se cre nelas, pero no fondo ninguén toma esas ideas totalmente en serio. Esas ideas son para os demais e é aos demais a quen hai que aplicárllelas. O conformismo, pola súa banda, é un xeito de moverse por ese mundo imaxinario e mándanos non ter en conta todo o que sobresae e todo o que non encaixa. Para iso serve o esquecemento.” 

Paréceme un fragmento demoledor, non só como retrato daquela Europa previa ao abismo, senón como espello incómodo do noso presente. A hipocrisía colectiva e o conformismo como mecanismos de supervivencia social seguen funcionando cunha vixencia inquietante. 

No medio dese entorno atópase o mozo Miecysław Wojnicz, enfermo de tuberculose e en plena procura de sentido. A súa enfermidade non é só física; é tamén unha crise de identidade, unha loita por entenderse e por comprender o mundo que o rodea. A novela avanza cara a unha transformación profunda, tanto do protagonista como do propio relato. Cambian os rexistros, intensifícase a inquietude e todo converge nun final deslumbrante e imprevisible que obriga a reinterpretar o lido. 

Máis alá de calquera etiqueta, eu lin unha novela culta, moi elaborada, de ritmo desigual pero profundamente suxestiva. Unha historia onde o verdadeiramente misterioso non é só a presenza das empusas ou as mortes inquietantes nas montañas, senón o proceso íntimo de transformación e revelación. Hai algo elegante e por momentos sensual na súa prosa, na súa capacidade para observar con ironía e sutileza o comportamento humano. 

“Tierra de empusas” é, en definitiva, un libro que incomoda, que esixe atención e que invita a mirar máis alá do evidente. Unha lectura que, aínda que ao principio custa, acaba ofrecendo unha recompensa plena a quen decide atravesala ata o final.

DAVID UCLÉS E A CENSURA IMPLÍCITA DO DEBATE PÚBLICO

by
No comments yet

O pasado 25 de xaneiro, o escritor David Uclés comunicou que finalmente non tomaría parte no encontro “1936: A guerra que perdemos todos”, programado dentro do festival Letras en Sevilla e previsto na capital andaluza entre o 2 e o 5 de febreiro. A mesa, coordinada por Arturo Pérez-Reverte e Jesús Vigorra, xa fora anunciada cando se produciu a renuncia. Uclés presentou a súa decisión como unha cuestión de principios, aínda que ese marco explicativo resulta insuficiente se se atende con detenemento ao seu propio percorrido discursivo previo.

A invitación non foi sobrevida nin ambigua. O título do acto e a identidade dos participantes eran coñecidos desde hai tempo: o escritor xa sabía, cando aceptou participar, cales eran os temas a debater e quen eran os demais intervinientes. Partindo da base de que ninguén está obrigado a compartir espazo con quen non desexa, esa liberdade non impide formular unha pregunta elemental: se o problema era insalvable, por que non declinou a invitación desde o primeiro momento? O momento escollido para retirarse introduce a sospeita de que interviron factores distintos aos argumentos esgrimidos publicamente, máis próximos ao cálculo persoal ou á conveniencia que a unha obxección ética repentina.

Aquela impresión refórzase ao confrontar a decisión con declaracións anteriores do propio Uclés. En intervencións públicas previas, como no podcast La Trama, de eldiario.es, sostivo que persoas situadas en posicións políticas moi afastadas poden coincidir nunha idea esencial: que “a guerra civil foi unha traxedia compartida, con efectos que atravesaron toda a sociedade”. Unha afirmación que non só non entra en conflito co plantexamento do encontro sevillano, senón que parecía encaixar de forma natural nel.

Na mesma liña expresouse en ¿Qué estás leyendo?, o podcast literario de El País. Alí defendeu que os impulsos guerracivilistas concéntranse nos márxes ideolóxicos, nos extremos, e non na maioría social, e alertou contra a reiteración interesada de consignas que alimentan o enfrontamento. Sinalou, ademais, que distintos partidos utilizan o pasado como ferramenta de axitación política. Á luz destas afirmacións, resulta difícil entender por que optou por apartarse dun foro que, ao menos en teoría, ofrecía un espazo para manter precisamente ese tipo de posicións moderadoras.

A consecuencia da súa retirada non foi menor. O seu xesto foi seguido por outros participantes e, nun clima xa tensionado por ameazas de protestas, terminou provocando o aprazamento do acto. Cando unha soa decisión condiciona todo un debate, o resultado adoita ser un empobrecemento xeral do intercambio de ideas. Que a conversación pública se vexa arrastrada por este tipo de dinámicas di moito do deterioro do debate cultural, máis aló da política institucional.

O episodio tamén pon de manifesto un cambio de clima: actitudes antes consideradas sectarias exhíbense agora como credenciais morais. Esa lectura —e todo o que a rodea— é precisamente a que defende Daniel Gascón no seu artigo de opinión publicado hoxe, onde analiza como o veto preventivo, a exclusión do discrepante e a exhibición de pureza ideolóxica pasaron de ser un problema a converterse nunha seña de identidade celebrada. Neste marco, a retirada de Uclés non aparece como unha anomalía, senón como un xesto perfectamente integrado nunha lóxica cultural que premia a renuncia ao debate como proba de rectitude.

Ao mesmo tempo, contrasta a retirada dalgúns coa permanencia de figuras de longa traxectoria no estudo da guerra civil, incluídos historiadores de esquerdas como Julián Casanova ou Gutmaro Gómez Bravo, que non viron motivo para ausentarse. Tampouco o fixo o ministro Félix Bolaños. Esa diferenza de comportamento invita a preguntarse que pesa máis en determinados casos: a solidez intelectual ou o temor a quedar desalineado do clima dominante.

Cabe preguntarse, ademais, ata onde se estende a lóxica que xustifica non compartir nin sequera un espazo de debate con determinadas persoas. En que punto a incomodidade persoal convértese en veto, e o veto en norma? Resulta paradóxico que se reivindique constantemente a memoria histórica mentres se restrinxe o marco do recordable a unha versión pechada e excluínte. Aquela versión non coincide coa complexidade que revelan décadas de investigación histórica nin cos testemuños plurais de quen viviu a guerra, senón cun relato simplificado, pensado máis para reafirmar identidades que para comprender o pasado.

Non deixa de ser significativo que quen celebraron a suspensión do encontro procedan, en boa medida, dun espazo ideolóxico que se reclama progresista, pero que amosa unha crecente intolerancia cara á discrepancia. A súa influencia real depende, en última instancia, da disposición do resto a aceptar as súas condicións. Manter os actos e sosteren o debate segue a ser a mellor resposta: por convicción democrática e por experiencia práctica, porque a mera presenza non equivale nin a adhesión nin a claudicación.

O fondo do asunto non reside en traxectorias persoais, premios literarios ou afinidades culturais. A cuestión é se resulta necesario volver a explicar o valor do pluralismo, da confrontación razoada de ideas e da convivencia de miradas distintas fronte a decisións que parecen menos guiadas por principios firmes que por unha xestión coidada da propia imaxe. De todo iso despréndense dúas conclusións. A primeira: nos debates públicos convén reunir voces diversas, aínda que non todas resulten cómodas, e reservar a exclusión só para quen non respecta as regras básicas do diálogo. A segunda: falase moito da guerra civil, pero certos comportamentos contribúen a que se comprenda cada vez peor e, en consecuencia, a que se ignore a súa complexidade e se analice só desde visións parciais, erróneas e, por tanto, daniñas para calquera sociedade.







“QUINCE AÑOS” (RAMIRO PINILLA)

by
No comments yet


Ao longo da historia, os relatos servíron sempre como unha forma de explicar realidades humanas e sociais. Quince anos, de Ramiro Pinilla, é un exemplo claro de como a literatura pode axudarnos a comprender un momento histórico concreto, neste caso, a España da posguerra. A través dos seus personaxes, o autor amósanos as consecuencias emocionais e morais da Guerra Civil, tanto para os vencedores coma para os vencidos. 

O libro retrata con grande sensibilidade o medo, a vergoña, a rabia e o sentimento de culpa que quedan despois do conflito. En especial, chamoume a atención o personaxe do mestre, don Manuel, que se nega a acatar as normas impostas polo novo poder franquista e, aínda así, séntese culpable de seguir con vida cando moitos dos seus amigos e veciños morreron. Esa contradición interna —entre a supervivencia e a culpa— está moi ben plasmada por Pinilla e reflicte o trauma colectivo dunha época. 

A medida que avanza a historia, vemos como Manuel, liberado do cárcere por orde do alcalde do pobo, debe retomar o seu labor como mestre nun entorno hostil. O seu regreso está marcado pola humillación, a desconfianza e a sombra da derrota. Ao mesmo tempo, tenta recuperar a súa relación con Mercedes, a mestra e a súa eterna prometida, e coidar de Asier, un mozo coxo que se converte no seu alumno e nun símbolo de esperanza. Estes tres personaxes representan, dalgún xeito, as feridas abertas da guerra: a culpa do supervivente, o amor truncado pola violencia e a mocidade marcada pola dor allea. Paréceme moi interesante como Pinilla consegue entrelazar as súas historias sen caer no dramatismo fácil, amosando con delicadeza a humanidade que sobrevive mesmo no medio do horror. 

Tamén me parece destacable a relación entre os distintos personaxes secundarios, como o alcalde Benito Muro, antigo amigo de infancia de Manuel, que agora representa o poder vencedor e, ao mesmo tempo, mantén un vencello persoal con el. Esa tensión entre a amizade e a ideoloxía é outro dos acertos da novela, pois reflicte as divisións que a guerra deixou mesmo dentro das propias comunidades. 

A escrita de Ramiro Pinilla gustoume moito. Ten un estilo sobrio pero fondo, sen grandes artificios, e iso dálle máis forza ao contido. A súa prosa non busca impresionar, senón transmitir con autenticidade o que senten os personaxes. En moi poucas páxinas consegue crear unha atmosfera cargada de emoción e verdade, o que confirma o seu talento como narrador. 

Entre os fragmentos que máis me gustaron hai frases que condensan a dor e a ironía da época, como a do alcalde franquista que di: «Na España de Franco a xente morre doutra cousa, non de fame», ou a do propio Manuel cando afirma que «a guerra só mata aos que non debe». Estas liñas resumen á perfección a dureza e o sinsentido dese momento histórico. 

En definitiva, Quince anos é un libro breve pero intenso, que invita a reflexionar sobre a condición humana en tempos de guerra. Pinilla consegue que comprendamos non só o contexto político, senón sobre todo as emocións e os conflitos internos de quen tiveron que seguir vivindo despois. Pola súa profundidade, a súa sensibilidade e a súa escrita honesta, é un libro que me gustou moito e que reafirma a Ramiro Pinilla como un gran escritor.

ISRAEL. PALESTINA. GAZA

by
No comments yet


O que vemos, escoitamos e lemos sobre Gaza e o conflito palestino-israelí non é só o resultado de enfrontamentos recentes, senón a consecuencia dunha historia profundamente complexa, marcada por decisións políticas, promesas incumpridas e ambicións contrapostas. Tras a Primeira Guerra Mundial e a caída do Imperio otomán, Gran Bretaña recibiu o Mandato sobre Palestina, xerando unha paradoxa que sentaría as bases de décadas de conflito: gobernar un territorio maioritariamente árabe mentres se comprometeu, mediante a Declaración Balfour de 1917, a favorecer a creación dun “foghar nacional xudeu”. A isto sumábase a promesa de permitir a creación dun Estado árabe como recompensa polo seu apoio contra os otománs. Esta contradición, desde o seu inicio, plantou a semente dun conflito que aínda hoxe permanece sen resolver. 


A inmigración xudía, impulsada polo sionismo e as persecucións europeas, intensificou a tensión coa poboación árabe. Os disturbios e episodios de violencia multiplicáronse, e a administración británica pronto se viu incapaz de controlar nin eliminar estes conflitos para garantir unha convivencia pacífica. As primeiras propostas de partición, como a Comisión Peel de 1937, ofreceron a creación de dous Estados: mentres os xudeus a aceptaron como base negociadora, os árabes rexeitárona, considerando ilegítima a colonización sionista. Esta división temperá evidenciou que ningunha solución sería fácil nin inmediata, e que os conflitos políticos estaban indisolublemente ligados a dimensións sociais e culturais profundas. 

Antes de profundar neste primeiro plan e nos que virán despois, é fundamental entender o contexto árabe e a configuración rexional. A principios do século XX, Palestina estaba habitada por comunidades árabes musulmás e cristiás con identidades locais ben definidas, aínda que compartían lingua e tradicións culturais. Tras a Primeira Guerra Mundial, a caída do Imperio otomán conduciu á repartición dos territorios árabes polas potencias europeas, principalmente Gran Bretaña e Francia. Faisal, fillo de Hussein de La Meca, tivo un papel central neste período: tras participar na revolta árabe contra os otománs, foi brevemente rei de Siria —ocupado logo por Francia— e finalmente converteuse en rei de Iraq baixo un mandato británico. Esta repartición artificial xerou tensións entre árabes de distintas rexións e reforzou a percepción, acertada en gran medida, de que as potencias coloniais decidían o destino árabe sen consultar ás súas poboacións. 

Neste marco, os árabes palestinos viron atrapados entre a identidade compartida co mundo árabe máis amplo e os seus reclamos específicos sobre a súa terra histórica fronte á inmigración xudía e ás promesas coloniais. A historia palestina configúrase así como unha loita pola soberanía nun espazo reducido, mentres os Estados árabes recentemente formados e líderes como Faisal mostraban un panorama fragmentado, con intereses divergentes e conflitos internos que complicaban calquera coordinación rexional. 

Refugiados árabes de Palestina 1948. Foto ONU.

O Plan de Partición da ONU e a guerra de 1948 

Tras a Segunda Guerra Mundial e o horror do Holocausto, a presión internacional para crear un Estado xudeu intensificouse. En 1947, a ONU propuxo un plan de partición que outorgaba máis da metade do territorio aos xudeus, que representaban apenas un terzo da poboación. Os xudeus aceptaron, os árabes rexeitaron, e estalou a guerra de 1948. 

Este conflito non foi un enfrontamento uniforme entre Israel e o mundo árabe. Cada país árabe tiña os seus propios intereses: Exipto, Transxordania (hoxe Xordania), Siria, Líbano e Iraq enviaron forzas militares, pero con obxectivos divergentes. Algúns apoiaban a causa palestina, mentres outros buscaban expandir a súa influencia rexional. Esta falta de coordinación permitiu a Israel consolidar territorios máis amplos que os asignados pola ONU. Como consecuencia, centos de miles de palestinos foron expulsados ou fuxiron: a Nakba (“catástrofe”), que marcou a memoria colectiva e a identidade nacional palestina. Ademais, a guerra reforzou a división entre os árabes palestinos e os Estados veciños, deixando aos primeiros en campos de refuxiados baixo distintas administracións: Gaza baixo Exipto e Cisxordania baixo Xordania. 



1967: a Guerra dos Seis Días e a ocupación 

En xuño de 1967, a tensión rexional estalou de novo. Israel, anticipando un ataque coordinado de Exipto, Siria e Xordania, lanzou un ataque preventivo que en só seis días transformou o mapa da rexión. Israel ocupou Gaza, Cisxordania, Xerusalén Este, a península do Sinaí e os Altos do Golán, deixando ao descuberto a fragmentación árabe e as limitacións estratéxicas dos Estados veciños. 

O resultado foi dramático para os palestinos: todos os territorios reclamados quedaron baixo control israelí. A ONU respondeu coa Resolución 242, que pedía a retirada de “territorios ocupados” a cambio de paz e recoñecemento. A Liga Árabe proclamou os “Tres Non”: non á paz, non ao recoñecemento e non a negociacións con Israel. Paralelamente, Israel comezou a establecer asentamentos nos territorios ocupados, consolidando a ocupación e dificultando calquera escenario de partición futura. 

Décadas despois, os intentos de negociación continuaron. Os Acordos de Camp David de 2000 propuxeron un plan de dous Estados: Israel ofrecía a maior parte de Cisxordania e Gaza, con Xerusalén Este como capital compartida e un marco limitado para os refuxiados. Non obstante, os puntos críticos para os palestinos —soberanía plena sobre Xerusalén, continuidade territorial e dereito ao retorno— quedaron sen resolver. A desconfianza mutua e as presións internas impediron un acordo, precipitando a Segunda Intifada. 

O asasinato de Isaac Rabin en 1995, primeiro ministro e artífice dos Acordos de Oslo, interrompeu o impulso de paz e fortaleceu os sectores nacionalistas en Israel, deixando un baleiro de liderado moderado que dificultou acordos posteriores. 

En 2008, o primeiro ministro israelí Ehud Olmert ofrecía máis do 90 % de Cisxordania, un corredor a Gaza, un réxime internacional en Xerusalén e compensacións para refuxiados. Non obstante, a falta de documentación formal, garantías claras e a caída do goberno de Olmert impediron que a oferta prosperase. A histórica desconfianza e a división política entre Cisxordania e Gaza complicaron aínda máis a aceptación de calquera acordo integral. 

Tanto Camp David 2000 como a proposta de Olmert fracasaron porque non resolvían os tres piares esenciais para os palestinos: soberanía plena sobre Xerusalén Este, continuidade territorial e dereito ao retorno. A combinación de desconfianza histórica, presións internas e diferenzas estruturais consolidou un estancamento político que persiste ata hoxe, atrapando a Gaza e a toda a poboación palestina nun ciclo de conflito, ocupación e violencia que reflicte décadas de oportunidades frustradas. 


Gaza 

O conflito actual en Gaza explícase pola converxencia de ocupación militar, bloqueos económicos e división política interna. Tras a retirada parcial de Israel en 2005, Hamas gañou as eleccións en 2006 e asumiu o control de facto do territorio en 2007, expulsando á Autoridade Palestina. Isto provocou un bloqueo imposto por Israel e apoiado parcialmente por Exipto, co argumento de seguridade fronte a ataques de Hamas. A tensión intensificouse cos lanzamentos de foguetes cara Israel e as represalias militares periódicas, creando un ciclo de violencia recurrente e prolongado no tempo. 

En 2023, o conflito alcanzou un dos seus picos máis graves co ataque de Hamas a Israel o 7 de outubro, que deixou máis de 1.200 mortos e 250 secuestrados, seguido de bombardeos israelís masivos sobre Gaza. A densidade poboacional extrema, xunto co bloqueo, converteu estes ataques nunha catástrofe humanitaria: decenas de miles quedaron atrapados sen auga, alimentos, electricidade nin asistencia médica adecuada, con hospitais e escolas destruidos. 

A reacción internacional foi desigual. Estados Unidos e varios países europeos reiteran o seu apoio a Israel, xustificando a resposta militar fronte a Hamas. Pola súa banda, organizacións de dereitos humanos, países árabes e algúns europeos, como España, condenan os bombardeos indiscriminados e o castigo colectivo sobre a poboación civil. A ONU e ONG denunciaron violacións do dereito humanitario, pero as sancións ou medidas efectivas foron mínimas, reflectindo o peso xeopolítico de Israel e os intereses estratéxicos dos seus aliados. 

O bloqueo imposto polo goberno de Netanyahu converteu a vida diaria en Gaza nun estado de emerxencia permanente: fame, desnutrición, violencia e falta de servizos básicos fan que a supervivencia dependa do azar. Ningún ataque pode xustificar a aniquilación sistemática dunha poboación civil atrapada nun espazo tan reducido. A liña entre seguridade lexítima e castigo colectivo desapareceu fai tempo. 

Desde a imposición británica ata a ocupación israelí e o bloqueo actual, a historia palestina reflicte un patrón de promesas incumpridas e solucións frustradas. Cada intento de crear un Estado palestino viu bloqueado parcial ou totalmente pola realidade política, militar e diplomática. Mentres non exista unha resposta efectiva, Gaza seguirá lembrando ao mundo, con sangue e ruínas, o custo humano dunha paz que nunca chegou. 

En xaneiro de 1919, o príncipe Faisal I de Iraq, fillo do Sharif Hussein de La Meca, asinou o Acordo Faisal-Weizmann con Chaim Weizmann, presidente da Organización Sionista. O acordo reflectía unha visión de colaboración entre árabes e xudeus baseada nunha “hermandade racial e antigos lazos”, sempre que o goberno británico aceptase a independencia das terras árabes, incluída Palestina. Faisal condicionou a súa firma a que Palestina formase parte dun futuro Estado árabe independente e non dun fogar nacional xudeu autónomo. 

Na carta, Faisal afirmaba: 

“Nós, os árabes, especialmente os educados entre nós, miramos coa máis profunda simpatía ao movemento sionista… Estamos a traballar xuntos para un Oriente reformado e renovado, e os nosos dous movementos complétanse entre si.” 

Naquel momento vislumbrábase a posibilidade de convivencia entre árabes e xudeus, que co tempo se frustrou por guerras, o fin do colonialismo e decisións políticas contraditorias. Todo isto levou á situación actual en Gaza. 

Son pesimista. Supoño que nalgún momento isto rematará, pero non vexo viable a solución dos dous Estados debido ao peso da historia.

Son pesimista. Realisa

“LA CANCIÓN DE RUTH” (Marifé Santiago Bolaños)

by
No comments yet


Acabo de rematar unha novela breve pero fondamente intensa, desas obras que deixan unha pegada difícil de borrar. A canción de Ruth retrata a vida duns personaxes femininos marcados a lume pola Guerra Civil e a Segunda Guerra Mundial, coa ollada posta non só nos feitos históricos, senón tamén nas consecuencias íntimas e emocionais que arrastraron quen os viviron.

A través da relación entre dúas irmás, Marifé Santiago Bolaños convídanos a reflexionar sobre a vida que non puido ser, sobre esa existencia truncada pola dor e o exilio, e sobre a necesidade de rescatar do esquecemento aquilo que a historia oficial adoita silenciar. É un libro de mulleres, sobre mulleres, no que a memoria e a ferida feminina son o fío que enlaza xeracións enteiras.

O primeiro que sorprende é o estilo: unha prosa poética, rica e deslumbrante, que en moitos intres parece transformarse en pregaria. Cada palabra está atravesada por un ton elegíaco que envolve o lector nunha atmosfera de melancolía e desgarradura. Confeso que, mentres o lía, sentía como o estómago se me encollía pola dor que flúe constantemente entre as súas páxinas.

A novela non elude a dureza da súa temática: desde episodios estremecedores como a violación dunha nena ata o peso insoportable dos silencios familiares. A incapacidade das personaxes para expresar as súas emocións reflicte con crueza o desarraigamento de toda unha xeración. Avoas, nais, fillas e irmás calan a súa dor, coma se a memoria mesma fose demasiado insoportable de cargar.

Mais o máis impactante é que o libro non se centra tanto nas mortes ou na destrución material, senón en algo aínda máis devastador: a perda da posibilidade de vivir plenamente. A imposibilidade de medrar, de construírse como persoa, de acadar sequera destelos de felicidade no medio do fracaso. As protagonistas parecen renunciar a sentir, xa sexa por vontade propia ou como consecuencia inevitable de tanto sufrimento acumulado.

En definitiva, A canción de Ruth é unha obra poética e necesaria, que mostra como a guerra e a violencia moldean —ou directamente quebran— as vidas das mulleres, deixando secuelas que atravesan xeracións. Unha lectura conmovedora, dolorosa e, ao mesmo tempo, imprescindíbel para comprender as pegadas invisíbeis do noso pasado.

“EL VERANO EN QUE MI MADRE TUVO LOS OJOS VERDES” (Tatiana Tibuleac)

by
No comments yet




Recomendáronme este libro con gran entusiasmo. Describírono como unha lectura intensa, transformadora, un texto fermosísimo, así que cheguei a el con altas expectativas. Non me decepcionou. É unha novela breve pero poderosa, que aborda temas duros cunha sensibilidade inesperada.

A historia parte dunha premisa incómoda: Aleksy, un adolescente marcado pola violencia e o resentimento, é levado pola súa nai a pasar un verán xuntos en Francia. Aos poucos días, ela revélalle que ten cancro e que probablemente ese será o seu último verán. O que podería terse convertido nun drama previsible ou sensiblero transfórmase nunha exploración complexa dos vínculos familiares e da dor, narrada con crudeza e beleza a partes iguais.

É un libro que fala da morte e da vida, e de como unha e outra están fondamente entrelazadas. Como lle di a nai ao seu fillo: “Solo piensas en la muerte cuando te mueres, Aleksy, solo cuando te mueres, y eso es una tontería, una inmensa tontería. Porque, en lugar de todos sus sueños, la muerte es lo más probable que va a sucederle a un individuo. De hecho, lo único que le va a suceder con toda certeza”

O personaxe do fillo está cheo de rabia, especialmente cara á súa nai, á que mesmo desexa morta. A súa visión do mundo, marcada pola perda, o abandono e a incomprensión, non deixa espazo para o afecto. A nai, pola súa parte, carga con culpas e fracasos, pero nunca se victimizou. O que se desenvolve entre eles non é tanto unha reconciliación como un intento lento e torpe de mirar ao outro con novos ollos. O cambio non é repentino nin redentor, pero si auténtico.

Sorprendeume a maneira en que Tatiana Tibuleac consegue equilibrar a violencia emocional do relato con pasaxes dunha beleza serena, case poética. A vida na aldea francesa, os obxectos cotiáns, os momentos aparentemente insignificantes convértense en pausas de humanidade. Sen caer na idealización, a autora atopa refuxio na sinxeleza, en contraste coa intensidade dos sentimentos.

A prosa é directa, fragmentaria, con frases breves que golpean. Pero tamén hai espazo para imaxes líricas que xorden como raios de luz no medio da dor. A narración, contada dende o recordo, dálle ao relato un aire de confesión madura, de axuste de contas co pasado, aínda que sen resentimento.

É unha novela que incomoda, emociona e fai reflexionar. Non ofrece respostas fáciles —de feito, non ofrece ningunha— nin pretende resolver todo. Pero amosa, con honestidade, como aprender a gozar da vida e a valorar aos que temos preto. Aínda que persoalmente me custa aceptar os xiros bruscos na vida das persoas, esta historia fai que te preguntes que é o que realmente valoramos na vida… e que non.

Un libro interesante, un libro agradable de ler.

oscuroabismo. Con la tecnología de Blogger.