Trigo limpio é, fundamentalmente, unha novela que fala de como se escribe unha novela. Juan Manuel Gil converte o propio proceso de creación literaria —a investigación, a construción dos personaxes, a procura dunha trama e a necesidade de atopar unha historia que contar— nunha parte esencial do relato.

A historia arrinca coa gamberrada dun grupo de rapaces: un deles salta un valado e entra na pista do aeroporto de Almería. A partir de aí prodúcese a chegada e posterior desaparición de Simón, un acontecemento que se converte no eixo arredor do cal xira toda a novela.

O narrador, un dos membros daquela pandilla, reconstrúe os seus recordos e volve constantemente sobre aquela infancia, sobre os seus amigos, a súa familia e as aventuras e trasnadas compartidas. Faino mediante unha estrutura aparentemente caótica, con continuos saltos temporais que mesturan a busca de Simón cos recordos daqueles anos. Todo iso está atravesado pola imaxe dun pasadizo que, persoalmente, case prefiro entender como un labirinto: un percorrido no que memoria, realidade, ficción e percepción acaban mesturándose.

E aí está, para min, unha das grandes virtudes do libro. Trigo limpio non se limita a contar unha historia. Fala da amizade, da familia, dos soños, dos medos (do Medo), da perda e da confianza, pero tamén formula cuestións moito máis profundas sobre a vida e sobre a verdade. Que é realmente o que aconteceu? Ata que punto son fiables os nosos recordos? Existe a verdade á marxe de quen a recorda e a interpreta?

Juan Manuel Gil volve demostrar, como xa fixera en Majareta, unha maneira de escribir e de contar absolutamente persoal. Hai humor, diálogos áxiles e próximos, situacións disparatadas e unha mirada sobre a infancia que resulta ao mesmo tempo divertida e profundamente melancólica.

A pandilla funciona ademais como unha pequena comunidade na que os nenos ensaian, case sen sabelo, as súas primeiras formas de relación cos demais. A familia aparece como refuxio, mesmo cando esa protección resulta disparatada, e a literatura xorde como unha forma de salvación, como unha maneira de agarrarnos ao presente mentres intentamos ordenar aquilo que nos sucedeu.

Pero se hai algo que me deixou especialmente marcado é o final. É un final abraiante que, persoalmente, me tocou dunha maneira moi clara. Despois de pechar o libro, algunhas das súas preguntas permanecen aí, dando voltas.

Gostoume moitísimo Trigo limpio. É unha novela que esixe certa atención, que xoga co lector e que obriga a percorrer ese labirinto de recordos, ausencias, ficción e verdade. Pero tamén é unha novela profundamente humana, cunha mirada moi particular sobre a infancia e sobre a necesidade que temos de contar historias para intentar comprender as nosas propias vidas.

Despois de Majareta e agora con Trigo limpio, considérome xa un lector convencido de Juan Manuel Gil. A súa forma de escribir, o seu humor, a súa capacidade para mesturar o cotián co filosófico e, sobre todo, esa maneira tan súa de converter a literatura nunha forma de explorar a memoria e a verdade fan que os seus libros me interesen especialmente.

Trigo limpio é, en definitiva, unha homenaxe feliz á literatura e á súa capacidade para acompañarnos, protexernos e, quizais tamén, axudarnos a entender aquilo que nunca acabamos de comprender por completo.

“Hambre”, de Knut Hamsun, é un libro sorprendentemente moderno para ter sido escrito a finais do século XIX. O propio autor, no epílogo, deféndese das críticas explicando que non pretendía escribir unha novela convencional, senón «un libro sobre as delicadas oscilacións dunha alma humana vulnerable, sobre esa estraña vida da mente, sobre os misterios dos nervios nun corpo consumido pola fame».

É unha novela moi innovadora para o seu tempo, porque apenas hai acción, trama ou evolución no sentido tradicional. Tampouco hai practicamente personaxes, agás o protagonista e narrador. A historia avanza como unha espiral: volve unha e outra vez sobre situacións, pensamentos, frustracións e obsesións semellantes. E precisamente aí está boa parte da súa forza. Máis que contar unha historia, Hamsun introdúcese na mente dun home que intenta sobrevivir.

A fame é, evidentemente, unha carencia física. Pero creo que nesta novela é moito máis ca iso: convértese tamén nun estado mental. O protagonista vive na pobreza, sen un traballo estable e dependendo dos textos que consegue vender aos xornais ou da escasa xenerosidade dalgunhas persoas. A fame vai alterando a súa percepción, o seu comportamento e a súa maneira de relacionarse cos demais. Hai momentos especialmente dramáticos, como o encontro cunha muller na súa casa, nos que a súa situación e o seu estado mental parecen condicionar por completo a relación. Nalgúns momentos, a fame convérteo en alguén irracional, contraditorio e mesmo difícil de comprender.

E aí é onde o personaxe me produce certo desacougo. Ás veces custa entender a súa falta de reacción, o seu orgullo levado ata extremos absurdos ou determinados comportamentos case pusilánimes. Porén, ao mesmo tempo, resulta interesante observar como intenta aferrarse a uns principios, á súa educación e a unha certa idea de dignidade. Non sempre o consegue, pero parece que ese é o faro que intenta seguir mesmo cando todo ao seu arredor se derruba.

Creo que “Hambre” formula unha cuestión que segue sendo moi actual: que significa realmente vivir con dignidade. A fame non aparece unicamente como unha necesidade fisiolóxica, senón tamén como unha forma de carencia que pode afectar á dimensión cultural, educativa, emocional e íntima dunha persoa. Ter cubertas as necesidades básicas é imprescindible, pero tamén o é dispoñer daquilo que permite construír unha vida con sentido e relacionarse cos demais desde a dignidade.

É un libro que pode resultar incómodo e mesmo irritante por momentos, precisamente porque non busca poñerllo fácil ao lector. Pero quizais esa incomodidade sexa unha das súas maiores virtudes. Hamsun non nos presenta o protagonista como un heroe nin como unha vítima perfecta, senón como un ser humano contraditorio, vulnerable e imperfecto.

Máis dun século despois, “Hambre” segue resultando actual porque, no fondo, non fala unicamente da pobreza. Fala da fraxilidade humana, da dignidade, do illamento e de como as circunstancias poden chegar a alterar a nosa maneira de pensar e de comportarnos. Unha novela estraña, obsesiva e por momentos desconcertante, pero tamén profundamente humana.

A poucas liñas de comezar esta novela, o propio narrador convídanos a entrar nela cunhas palabras que son case unha declaración de intencións:

E Conan Doyle cumpre sobradamente a promesa. Porque Rodney Stone é moito máis ca unha novela de aventuras ou unha novela histórica. É un extraordinario retrato dunha Inglaterra que está a piques de desaparecer: a Inglaterra de finais do século XVIII e comezos do XIX, coas súas grandes mansións, os seus criados, os seus cabaleiros, os seus aristócratas, os seus personaxes populares, os seus códigos de honra, os seus absurdos prexuízos e tamén os seus valores.

E, no medio de todo iso, o boxeo. Un boxeo brutal, a puño limpo, sen límite de asaltos e no que os combates podían prolongarse durante horas. Un deporte perseguido pola lei en moitos lugares, pero que atopaba sempre novos escenarios e novos públicos. Conan Doyle describe ese mundo cunha viveza extraordinaria e converte os grandes loitadores da época en personaxes tan importantes dentro da novela coma os aristócratas e cabaleiros que os rodean.

Pero o que máis me gustou é que o boxeo non é máis ca un dos fíos dunha trama moito máis ampla. Polas páxinas de Rodney Stone aparecen Lord Nelson, Lord Cochrane, John Lade, Beau Brummell, Emma Hamilton e o príncipe de Gales, o futuro Xurxo IV. Aventuras, intrigas, duelos, romances, rivalidades, viaxes e enfrontamentos van sucedéndose mentres o protagonista, Rodney Stone, nos conduce por ese mundo fascinante.

E aí está, para min, unha das grandes virtudes da novela: a capacidade de Conan Doyle para converter unha época enteira nunha aventura. Non se limita a contarnos unha historia; consegue que o lector teña a sensación de estar camiñando por aquelas rúas, entrando naquelas casas, asistindo a unha pelexa de boxeo ou compartindo mesa con algúns dos seus personaxes.

Todo me gustou. O relato, a atmosfera, os lugares e, sobre todo, os personaxes e a personalidade perfectamente definida de cada un deles. Tamén esa mestura tan propia da literatura do XIX entre principios estúpidos e valores verdadeiros, entre aparencias, honra, lealdades, ambición e valentía.

Divertinme enormemente con esta historia. Ata o punto de buscar calquera momento para volver a ela, que probablemente sexa un dos mellores síntomas de que un libro che está gustando de verdade. Hai novelas que se len porque queres saber como rematan e outras que se len porque gozas do camiño. Rodney Stone pertence claramente ás segundas.

E quizais por iso me lembrou tanto aquelas lecturas de hai moitos, moitos anos: Salgari, Julio Verne, H. Rider Haggard, Dumas… Esa literatura de aventuras que consegue algo que non sempre é doado: facer que o lector volva sentirse un pouco neno sen deixar de ser un lector adulto.

E despois de acompañarnos durante toda a novela por ese mundo, Conan Doyle péchaa cunha imaxe magnífica:

É un final que resume perfectamente o espírito da novela: o final dunha época, o recordo dun mundo que se esvaece e a chegada doutro novo.

Rodney Stone foi para min unha auténtica delicia. Unha novela entretida, emocionante, chea de personaxes extraordinarios e escrita coa solvencia dun autor enorme. Unha mostra magnífica da gran literatura de aventuras do século XIX e, sobre todo, un libro que gocei moitísimo.

Unha delicia.

Hai libros que chegan no momento xusto. Libros que, case sen buscalo, conectan co que un está a vivir ou a pensar. O deserto dos tártaros, de Dino Buzzati, foi un deles. 

Levaba tempo con ganas de ler esta novela, da que sempre escoitara boas referencias. E cando por fin me mergullei nas súas páxinas, entendín por que. Buzzati constrúe a historia de Giovanni Drogo, un mozo oficial destinado a unha fortaleza fronteiriza onde a ameaza é constante pero nunca chega a materializarse. Unha espera indefinida que, pouco a pouco, se converte no centro da súa vida. 

Pero esta non é só a historia dun militar nun lugar remoto. É, sobre todo, unha alegoría poderosa sobre a condición humana. Sobre esa tensión constante entre a seguridade e a liberdade. Sobre como, sen darnos conta, imos aprazando a vida real agardando un momento mellor que quizais nunca chega. Sobre o paso do tempo, que avanza silencioso mentres un cre ter marxe para decidir máis adiante. 

É unha novela que incomoda. Que che fai ler co estómago encollido. En moitos momentos sorprendeume estar enfadado con Drogo, coa súa maneira de afrontar —ou máis ben de non afrontar— a súa vida. Pero ese enfado non deixa de ser, en parte, un reflexo dun mesmo. Porque é difícil non recoñecerse nas súas dúbidas, nas súas renuncias, nesa tendencia a pospoñer decisións importantes baixo a promesa dun futuro mellor. 

Un dos aspectos que máis me chamou a atención é o peso que teñen as expectativas fronte ao presente. Como a vida se nos pode ir mentres seguimos agardando algo extraordinario que lle dea sentido. E, ao mesmo tempo, como ese paso do tempo vai moldeando a nosa relación cos demais e con nós mesmos. 

A novela tamén fala, de forma moi sutil pero profunda, das relacións humanas: das persoas coas que convivimos sen chegar a coñecer realmente, de quen falla e de quen sorprende, dos vínculos que non nos atrevemos a construír por falta de valor ou de claridade. E, sobre todo, desa dificultade para ser honestos con nós mesmos, para deixar de enganarnos. 

Ao final, todo desemboca nunha idea que percorre o libro de principio a fin: a soidade. Drogo remata enfrontándose á súa vida —e á súa morte— en soidade, como inevitablemente facemos todos. 

Hai un fragmento, case ao final do libro, que resume de maneira moi precisa esa sensación: 

“Pouco a pouco a confianza debilitábase. É difícil crer en algo cando un está só e non pode falar diso con ninguén. Precisamente nesa época Drogo decatouse de que os homes, por moito que se quixesen, sempre permanecen afastados; se un sofre, a dor é completamente súa, ningún outro pode tomar para si nin unha mínima parte; se un sofre, non por iso os outros senten dano, aínda que o amor sexa grande, e iso provoca a soidade na vida.” 

Un libro profundo, incómodo e necesario. Deses que non só se len, senón que quedan contigo.

Acabo de rematar a lectura deste extenso e ambicioso libro, e a sensación que me deixa “Doctor Zhivago” é a de ter percorrido non só unha historia, senón toda unha vida, e mesmo a dun país enteiro reflectida na traxectoria dun só home. Non é unha novela lixeira nin rápida; esixe tempo, atención e certa implicación emocional, pero a cambio ofrece unha profundidade moi notable. 

A historia de Yuri Zhivago, médico e poeta, articula o relato e serve como fío condutor para comprender a Rusia de comezos do século XX. Desde a súa infancia, marcada pola morte da súa nai, ata a súa propia morte, a súa vida avanza en paralelo aos grandes acontecementos históricos: a caída do zarismo, as revolucións e a guerra civil. Porén, fronte a ese plano colectivo —dominado pola dor, a fame, a pobreza e a violencia—, a novela céntrase nunha dimensión máis íntima, amosando como eses feitos afectan ás persoas, ás súas decisións e aos seus sentimentos. 

Nese percorrido vital, a relación entre Zhivago e Lara constitúe o núcleo emocional da obra. A súa historia constrúese a través de encontros e separacións, sempre condicionados polo contexto histórico, dando lugar a un amor intenso, complexo e, en boa medida, imposible. Máis ca un simple relato romántico, é a expresión de como os sentimentos máis profundos se ven constantemente alterados por forzas externas que os superan. 

Pasternak non adopta unha posición explícita a favor ou en contra dos acontecementos que narra. Porén, a medida que avanza a novela, percíbese certo desencanto que se manifesta a través da experiencia de Zhivago. Así, a obra non pretende explicar a historia, senón reflectir as súas consecuencias, amosando a complexidade dunha sociedade fragmentada en múltiples realidades: revolucionarios, campesiños, intelectuais, soldados, oportunistas ou vítimas das circunstancias, partisanos, brancos e vermellos conviven nun mesmo escenario marcado pola inestabilidade. 

O propio Zhivago encarna esa falta de rumbo. É un personaxe que se move sen atopar unha estabilidade definitiva, alleo ao fanatismo e ás grandes consignas ideolóxicas. A pesar da súa formación e posición, non busca protagonismo nos movementos revolucionarios; o seu interese céntrase na súa vida, no seu traballo como médico, na súa escrita e, sobre todo, nos seus sentimentos e no seu amor por Lara. Esa renuncia convérteo nunha figura profundamente humana, pero tamén illada nun contorno dominado polos extremos. 

Neste contexto, as tres mulleres que marcan a súa vida —Tonia, Lara e Marina— poden interpretarse como un reflexo simbólico das distintas etapas históricas de Rusia. Tonia representa a estabilidade do mundo anterior ás revolucións; Lara encarna a esperanza, o cambio e os ideais de transformación; mentres que Marina simboliza o final do camiño, un desencanto sereno e a aceptación dunha realidade sen grandes expectativas. Esta evolución reforza a idea de que a vida de Zhivago e a do propio país avanzan en paralelo, aínda que desde planos distintos. 

Máis alá da trama, a novela destaca pola súa dimensión ética e emocional. É, en certo modo, un canto á bondade como principio vital e unha defensa da pureza dos sentimentos fronte á adversidade. Nas súas páxinas aparecen as paixóns, as inxustizas, os excesos do poder e a resistencia duns ideais que se negan a ser completamente anulados. Todo iso tradúcese nunha reflexión profunda sobre a dignidade humana, a compaixón e o amor. 

No que respecta ao estilo, a obra amosa con claridade a condición de Pasternak como poeta, un dos principais autores rusos de comezos do século XX. A súa prosa ten un marcado alento lírico, con pasaxes de gran beleza que, en ocasións, poden resultar densas, especialmente nas descricións. Porén, esa mesma riqueza expresiva é a que achega profundidade e fai que a novela vaia gañando forza a medida que avanza. Non deixa de ser significativo que esta sexa a súa única novela, fronte a unha traxectoria amplamente recoñecida no ámbito poético, que culminou coa concesión do Premio Nobel de Literatura en 1958. 

Publicada por primeira vez fóra de Rusia —en Italia, en 1955— e prohibida no seu país ata 1988, a obra adquire tamén un valor engadido desde o punto de vista histórico e cultural. Non só polas circunstancias da súa publicación, senón pola ollada íntima e case espiritual que ofrece sobre unha época decisiva. 

En definitiva, “Doctor Zhivago” é unha novela esixente pero profundamente enriquecedora. Máis ca relatar un período histórico, amosa o que ese período provoca nas persoas. É unha obra que deixa pegada, que invita á reflexión e que, malia a súa extensión, remata xustificando plenamente cada unha das súas páxinas.

“La agonía de Francia”, de Manuel Chaves Nogales, é unha obra profundamente lúcida, inquietante e, sobre todo, dunha vixencia sorprendente. Escrita desde o exilio, tras o estoupido da Guerra Civil española, o libro céntrase no período da invasión nazi de Francia en 1940 e no rápido derrubamento do país ante o avance alemán. É, ao mesmo tempo, un testemuño histórico e unha análise política e moral de enorme calado.

Chaves Nogales chega a Francia coa convicción de que este país representa o paradigma da democracia, da liberdade e da resistencia fronte ao fascismo. Porén, o que atopa e describe é xusto o contrario: unha nación que, en apenas uns meses, se esborralla non tanto pola forza militar alemá como pola súa propia debilidade interna. A derrota de Francia, segundo o autor, non foi unicamente militar, senón sobre todo moral. Foi o resultado da renuncia aos seus propios valores, da claudicación ante as ideas autoritarias e do progresivo baleirado do espírito democrático.

Un dos aspectos máis impactantes do libro é a insistencia na indiferenza e no egoísmo das masas. Chaves Nogales retrata unha sociedade absorbida polos seus intereses inmediatos, incapaz de asumir sacrificios colectivos. Esa “indiferenza inhumana” convértese nun dos piares do desastre. A isto súmase o fracaso das elites, especialmente dos cadros de mando militares, aos que responsabiliza directamente da derrota pola súa incompetencia, a súa falta de liderado e, en moitos casos, a súa simpatía cara ao autoritarismo.

O autor tamén denuncia con contundencia tanto o fascismo como o estalinismo, amosando unha coherencia intelectual admirable. A súa crítica non se limita a un só extremo ideolóxico, senón que se dirixe contra calquera forma de totalitarismo que destrúa a liberdade e a dignidade do individuo. Resulta especialmente revelador como describe a “claudicación espiritual” de Francia: non unha decadencia da intelixencia, senón do espírito cívico, da fe na democracia e nos valores que historicamente sostiñan o país.

Entre as pasaxes máis memorables destacan aquelas nas que analiza o papel do exército, convertido nunha estrutura ineficaz e desorganizada; a miseria espiritual dunha sociedade que perdeu o seu rumbo; ou a crítica á falsa aparencia de heroísmo, que agocha a falta de vontade real de sacrificio. Especialmente contundente é a súa idea de que Francia non foi derrotada polo inimigo exterior, senón por unha loita interna, pola fascinación cara ao propio verdugo, por asumir os principios do totalitarismo que debía combater.

Outro elemento clave é a súa reflexión sobre o papel da cidadanía e das institucións. O libro é, neste sentido, unha chamada de atención sobre a responsabilidade colectiva: a democracia non se sostén por si soa, require compromiso, sacrificio e unha conciencia cívica activa. Cando estes elementos desaparecen, o sistema baleírase e queda exposto á súa destrución.

Esta idea acada a súa máxima profundidade no plantexamento que Chaves Nogales desenvolve en “O nó da traxedia”, onde interpreta a caída de Francia como unha auténtica traxedia moderna: non a derrota dun pobo covarde fronte a un inimigo superior, senón o desgarramento interno dunha sociedade que loita contra si mesma. Francia sucumbe non só pola presión exterior, senón pola fascinación que o totalitarismo exerce sobre ela, por ter chegado mesmo a namorarse do seu propio verdugo. E, porén, no fondo desa caída subsiste unha verdade esencial: que non existe forma de convivencia humana superior ao diálogo, nin sistema político máis perfecto ca a democracia liberal. É precisamente a renuncia a estes principios —á liberdade, ao debate, á responsabilidade cívica— o que conduce inevitablemente ao desastre.

Por todo iso, "La agonía de Francia" é un libro que non só invita a reflexionar sobre un episodio histórico concreto —a invasión nazi e a caída de Francia—, senón que interpela directamente ao presente. A súa análise sobre como morren as democracias resulta inquietantemente actual nun contexto no que moitos países afrontan tensións semellantes: polarización, perda de valores cívicos, auxe de discursos autoritarios e desafección cidadá.

En definitiva, estamos ante unha obra brillante que demostra o enorme talento de Chaves Nogales como xornalista, reporteiro e pensador. Un libro que non só se le, senón que obriga a pensar, a cuestionar e a valorar a fraxilidade —e ao mesmo tempo a importancia— da democracia.

Comprei "Por el mar de Cortés", de John Steinbeck, no rastro que se celebra o primeiro domingo de cada mes na Praza Maior de Ourense. Chamoume a atención tanto polo autor como pola temática: unha viaxe, unha expedición polo Golfo de California. Inmediatamente pensei nos libros de aventuras da miña xuventude, en autores como Kipling, Conan Doyle ou Conrad, e esa asociación condicionou en parte as miñas expectativas desde o principio.

Comecei a lectura gozando da viaxe e do descubrimento dun mundo descoñecido —algo que, por desgraza, cada vez resulta máis difícil—, así como da maneira na que se describe a vida naqueles lugares. O libro relata a travesía, a recollida de especies, as incursións por distintas zonas e os encontros coas persoas que van coñecendo, e todo iso vai construíndo pouco a pouco unha experiencia de exploración moi suxestiva. Gustoume especialmente o episodio no que acompañan a uns mexicanos á caza do carneiro.

Porén, a medida que avanzaba, fun comprobando que a obra vai moito máis alá dun simple relato de aventuras. Steinbeck introduce constantes reflexións sobre o mundo, sobre o ser humano e sobre o momento histórico que lle tocou vivir, marcado pola inquedanza ante a guerra. Ao longo da viaxe desenvolve ideas sobre a nosa forma de vida, a explotación dos recursos e a relación entre o individuo e a sociedade, e faino entrelazándoo co propio discorrer da expedición. A iso súmase tamén unha parte científica importante, coa descrición e clasificación de numerosas especies mariñas recollidas durante a viaxe.

Nese sentido, hai un parágrafo que me gustou especialmente e que, dalgún xeito, resume ben o espírito do libro: ese momento no que reflexionan sobre a distancia respecto do mundo moderno, sobre como cambian as prioridades e sobre esa forma distinta de entender o tempo e o valor das cousas que atopan nos habitantes do Golfo. Esa idea de que non todo se mide en termos materiais, e de que existen “transaccións” máis profundas, pareceume especialmente suxestiva e moi ben expresada.

Tamén me gustou moito a relación entre os membros da tripulación, como evoluciona a medida que avanzan os días e como esa convivencia acompaña e enriquece o relato. Aínda así, gustaríame que o autor afondase máis tanto nesas relacións como nas que establecen cos mexicanos, porque aí había material moi interesante.

De feito, conforme seguía lendo, atopeime cun libro máis introspectivo do que esperaba, de grande calidade literaria, pero con moita menos aventura da que imaxinara cando o comprei. Nese sentido, algunhas descricións e pasaxes sobre a captura de animais fixéronseme algo excesivas, precisamente porque desviaban o foco do que eu buscara nun primeiro momento.

O inicio, iso si, é especialmente interesante, porque a preparación da viaxe, o fretamento do barco —o Western Flyer, un atunero contratado en tempada baixa— e o traslado desde a costa de California ata o Golfo funcionan como unha excelente antesala de todo o que virá despois.

En definitiva, é un libro que me gustou, aínda que non respondeu de todo ás expectativas iniciais. Sóbrenme algunhas partes máis técnicas ou descritivas, e boto en falta un maior desenvolvemento das relacións humanas, pero, aínda así, a calidade da escrita de Steinbeck é indiscutible. É un autor que escribe dunha maneira extraordinaria, capaz de converter unha viaxe nunha reflexión profunda sobre o mundo e sobre nós mesmos.

A miña relación coa narrativa de Manuel Jabois fora ata agora a dun mero intento, sen continuidade. Probeino primeiro con Malaherba, despois con Mirafiori, e aínda que en ambos casos había elementos que me interesaban, non acabei de conectar do todo. Aínda así, algo na súa maneira de contar facía que seguise achegándome ás súas historias, como se soubese que nalgún momento atoparía o meu lugar como lector dentro do seu universo. Supoño que, como todo, tamén era cuestión de tempo.

Ese momento chegou con La víspera.

Coincidiu, ademais, cunha etapa persoal algo especial, o que probablemente influíu na lectura. Ou quizais non. O libro foi un agasallo dunha persoa á que quero moito, e tivo incluso ese punto de fermosa casualidade: mercouno na libraría Tanco, onde tempo atrás me comentaran que tentarían organizar unha presentación da novela tras a súa publicación en maio. Todo parecía aliñarse para que esta vez si.

Lin La víspera nunha fin de semana, entre sábado e domingo, practicamente dunha tirada. É unha novela que formula moitas cuestións e que, en certo modo, encaixa perfectamente coa personalidade do Jabois xornalista ao que sigo desde hai anos. Compartimos, por exemplo, o madridismo (estado máximo de felicidade que pode acadar un afeccionado ao fútbol; dío el, e eu reafírmoo), aínda que el o vive con moita máis intensidade. Pero, sobre todo, interésame a súa mirada: tanto no deportivo como na actualidade, sempre cun punto de ironía, finura e unha intelixencia sutil que tamén está moi presente na súa literatura. Lembro, ademais, a súa participación en La Cultureta de Onda Cero, xunto a Carlos Alsina, onde xa deixaba ver esa forma tan particular de observar o mundo, acompañado polo propio Alsina, Gistau, Amón, entre outros.

Ao comezar a novela, pensei que atoparía unha historia moi centrada en Galicia —algo lóxico, tendo en conta a súa vinculación con Pontevedra— e nos conflitos familiares: amores, desamores, tensións, silencios. E non me equivocaba, pero a novela vai moito máis alá. Hai familia, si, pero tamén unha exploración máis profunda dos baleiros, dos xestos —unha man no ombreiro, a preocupación polo outro—, de todo aquilo que forma unha familia (e mesmo a contorna máis próxima, que case tamén o é) e que se vai transformando a medida que avanzamos na vida, a través dos fitos que cumprimos e do que se perde polo camiño.

Jabois sitúa todo isto nun ámbito de certa escuridade, de claustrofobia, cun punto case psicótico (as festas do Nadal, o aniversario de Maite e o inverno na costa galega contribúen a iso). Pero, a pesar disto, a novela ten unha chispa humorística moi evidente —con escenas tan inesperadas como a de machucar unha pastilla de viagra cun chisqueiro do CD Ourense, especialmente graciosa polo seu contexto recente— e, ao mesmo tempo, mantén un ton escuro. A ambientación galega, coa súa orografía e a súa atmosfera, reforza esa sensación inquietante de fondo.

A trama —ou as tramas— desenvólvese en apenas 24 horas, durante unha carreira popular de Nadal na que desaparecen uns nenos. A partir de aí, a narración articúlase arredor de Amalia Constela, aínda que o verdadeiro eixo emocional é Maite, a nai. O seu fillo, Chami Palmeira, tamén ten un peso importante: ambos personaxes contrapoñense, aínda que quizais menos do que as súas propias vidas poderían suxerir.

Maite é quen vertebra emocionalmente a historia. A medida que avanza, o libro achégase incluso ao relato de sucesos, rozando por momentos o thriller, sen deixar de lado a súa dimensión máis íntima. E é aí onde aparecen moitas das preguntas que Jabois formula sen necesidade de pechalas do todo. Non todo ten resposta, nin falta que fai.

Se tivese que quedar cunha idea central, diría que La víspera é unha novela sobre as aparencias: sobre como, en moitas ocasións, pesan máis ca a propia verdade; sobre a necesidade de que a familia se manteña en pé, aínda que sexa sostida por equilibrios fráxiles, silencios ou segredos. Nun momento do libro dise que, como en toda boa familia, esta está chea de segredos. Non sei se iso é universal, pero si teño claro que poucas cousas son tan importantes como seguir sendo —cando menos aparentemente— unha familia.

En definitiva, é unha lectura que me sorprendeu e que, en certo modo, me reconciliou coas experiencias anteriores que tivera co autor. Unha novela curiosa, intelixente e con capas, que deixa pouso. E, se finalmente Jabois presenta o libro na libraría, alí estarei. Sen dúbida, recoméndoa.