Acabo de ler La hija de Sergio del Molino, e desfruteina enormemente. Non é unha sorpresa: é un autor polo que sinto unha clara debilidade e ao que sigo con bastante fidelidade, tanto nas súas novelas (La España vacía, La piel, Un tal González, Los alemanes, entre outras) como nos seus ensaios, artigos ou intervencións na radio. Ten unha mirada moi persoal, e neste libro volve demostralo con fartura.

A obra destaca, en primeiro lugar, pola súa estrutura, que combina dous rexistros moi diferentes pero perfectamente complementarios. A primeira parte adopta un ton máis narrativo, próximo á novela clásica, e resulta simplemente marabillosa. A través do personaxe de Juan Antonio Rascón, reconstrúese a vida de Rosario Weiss, a quen o autor presenta sen ambaxes como filla de Francisco de Goya. Este percorrido sitúanos na Quinta do Xordo e lévanos ata o exilio en Burdeos, todo iso enmarcado nunha España convulsa, marcada polo regreso de Fernando VII, as tensións políticas e as loitas liberais.

Nesta parte, se nos afastaos un pouco de Goya, un dos aspectos que máis me interesou é o protagonismo que adquire Leocadia Zorrilla, nai de Rosario Weiss. A súa figura emerxe con forza, definida por unha personalidade complexa, digna e comprometida, o que a converte nun dos grandes descubrimentos do libro. Ademais, Sergio del Molino achéganos de maneira maxistral á figura de Francisco de Goya e, especialmente, ás súas Pinturas Negras, conseguindo transmitir non só a súa escuridade e forza, senón tamén o seu contexto e o seu sentido. Son, de feito, as obras que persoalmente máis me gustan do Museo do Prado —e iso que alí hai auténticas marabillas—, e o autor consegue que as vexamos cunha profundidade renovada.

A segunda parte inclínase máis cara ao ensaio. Nela, o propio Sergio del Molino reflexiona sobre o proceso de escritura, a súa implicación persoal coa historia e a súa conexión íntima con Rosario Weiss. Resulta especialmente suxestivo como, a partir da contemplación dun retrato no Museo do Prado (sala 62A), reconstrúe non só unha figura histórica, senón tamén unha ausencia: a dunha muller relegada no relato oficial. Ademais, afonda na figura de Francisco de Goya, presentándoo como unha ponte entre xeracións, o último dunha época e o precursor dunha nova forma de entender a pintura.

Máis alá da biografía de Rosario, o libro funciona tamén como un retrato da España do século XIX: un país atravesado pola violencia, o peso do puritanismo, a influencia do clero e os conflitos entre distintas correntes políticas. Ao mesmo tempo, estas reflexións transcenden o puramente histórico e dialogan con outras realidades, como a francesa, invitando a pensar sobre a liberdade, a cultura ou mesmo a barbarie en distintas sociedades.

Pero hai algo máis: o libro tamén fala do propio autor. Percíbese o seu amor pola historia e a literatura, así como a súa capacidade para entrelazalas. Aparecen, ademais, temas recorrentes na súa obra, como as relacións paterno-filiais ou a reflexión sobre o poder e os seus mecanismos. Nalgúns momentos, mesmo lembra traballos anteriores seus, tanto na forma de explicar o país como na maneira de analizar os seus protagonistas.

A figura de Rosario Weiss preséntase como alguén adiantada ao seu tempo, moldeada en gran medida polas súas circunstancias, o que abre a porta a reflexións máis amplas sobre o papel do entorno na construción dunha vida. Nese sentido, o libro conecta tamén coa actualidade, abordando temas como o exilio, o abandono, os dereitos, a educación ou os labirintos do poder, cuestións que seguen plenamente vixentes.

Se tivese que resumir o libro cunha imaxe, diría que é como unha casa con moitas fiestras: fiestras que permiten mirar cara dentro, descubrindo matices e estancias ocultas, pero tamén cara fóra, conectando o pasado co presente.

Ademais, Sergio del Molino deixa no libro unha frase sobre a arte que, sen dúbida, gardo: “Si soy libre y no sufro por estar excluido de todas las tribus, es por la verdad sublime que, cada cierto tiempo, encuentro en el arte”.

En definitiva, é unha obra que recomendo sen dubidar. Non só para comprender mellor a arte ou a historia, senón tamén para reflexionar sobre quen somos e de onde vimos.

A partir dun feito histórico non moi coñecido en España, os alemáns do Camerún, Sergio del Molino escribiu a súa mellor obra. Polo menos para min, un lector fiel dos seus libros, así me parece.

En 1916, durante a Primeira Guerra Mundial, chegaron a España uns centenares de alemáns provenientes de Camerún. Entregáronse na fronteira guineana ás autoridades coloniais por ser España un país neutral. Instaláronse en diversas localidades, incluída a cidade de Zaragoza, cidade natal de Sergio del Molino. Esta magnífica novela trata sobre unha destas familias, cunha estrutura enxeñosa onde cada capítulo exponse desde o punto de vista dun personaxe, atrapándoche. "Los alemanes" é unha obra que conta a relación entre irmáns, descendentes deses retornados, convertidos en meras marionetas dun pasado que eles mesmos descoñecen. O pasado é un asunto fundamental neste libro, é a razón de toda a trama, ao que habería que sumar certo determinismo, así como o desarraigamento e a procura da identidade.

A trama desta enorme novela ocorre no seo da familia Schuster e ás súas discrepancias familiares engádese o terremoto que produce nas súas vidas a aparición de dous personaxes que ameazan con sacar á luz escuros segredos familiares se non se aproba a construción dun novo estadio de fútbol, e ameazan con utilizar o pasado da familia.

É un libraco, unha enorme novela que recomendo moito que leades. Encantaravos.