La impaciencia del corazón, de Stefan Zweig, é unha novela que parte dunha situación aparentemente sinxela e que pouco a pouco se vai cargando de tensión moral. Nos anos previos á Primeira Guerra Mundial, o mozo tenente Anton Hofmiller é convidado ao castelo dun rico terratenente, onde coñece a Edith, unha moza enferma que vive illada pola súa discapacidade. Tras un desafortunado incidente inicial, Hofmiller tenta reparar o dano causado achegándose a ela, pero o que comeza como un xesto de cortesía e compaixón acaba converténdose nunha relación cada vez máis complexa, chea de malentendidos, silencios e falsas expectativas.

A partir desa premisa, a novela convértese nunha reflexión moi profunda sobre a natureza dos sentimentos e das decisións humanas. A miña sensación, que se vai intensificando a medida que avanza a lectura, é que todo está atravesado por un certo fatalismo: como se os personaxes, especialmente o tenente Hofmiller, se visen arrastrados por unha corrente que non rematan de controlar. Dende o principio percíbese que as cousas dificilmente poden rematar ben, non só pola situación de Edith, senón tamén pola falta de madurez e de claridade interior de Hofmiller. 

Un dos aspectos máis interesantes é como Zweig aborda a compaixón. No caso de Hofmiller, non é unha compaixón limpa nin construtiva, senón máis ben unha forma de debilidade. Actúa movido polo desexo de non facer dano, de quedar ben, de evitar o conflito, pero iso lévao precisamente a causar máis dor, incluso por puro engreimento persoal. É unha compaixón que se mestura coa falta de sinceridade e de valentía, e que acaba prexudicando tanto a Edith como a el mesmo e ao seu contorno. 

A isto súmase o peso dos condicionamentos sociais. Hofmiller non decide libremente: está constantemente pendente da mirada dos demais, das opinións dos seus compañeiros, do que dirán. Sente vergoña en certos contextos, actúa de forma distinta segundo con quen estea e nunca remata de afirmarse nunha decisión propia. Isto reflicte moi ben como a educación, os prexuízos e o contorno inflúen na conduta, ata o punto de limitar a autenticidade das decisións. 

Fronte a el, o doutor Condor aparece como un contrapunto claro, quizais o único personaxe cun fondo moral intachable. Representa unha forma de vida máis firme dende o punto de vista ético: alguén que asumiu o seu papel e a súa responsabilidade cara aos demais con convicción. Nun momento, o doutor afirma que a única razón desta vida é axudar aos demais. Mentres Hofmiller dubida e se deixa arrastrar, Condor actúa. Esa oposición entre ambos personaxes paréceme unha das claves da novela, porque amosa dúas maneiras moi distintas de enfrontarse á vida e ao sufrimento alleo. 

Outro personaxe de interese é o pai de Edith, von Kekesfalva, que tamén me xera certa ambivalencia. O seu amor pola súa filla é evidente e a súa entrega é total, pero ao mesmo tempo resulta, en certo modo, opresiva. No seu intento por protexela e axudala, acaba creando un contorno que a limita e que contribúe, en parte, ao desenvolvemento da traxedia. Amosa unha devoción implacable e, ás veces, manipuladora polo benestar da súa filla, sendo ademais un catalizador da historia. É un bo exemplo de como, nesta novela, as boas intencións non sempre conducen a bos resultados. 

No fondo, o que máis me gustou é que Zweig non propón unha visión simple da realidade. Non hai personaxes completamente bos nin completamente malos, senón persoas cheas de contradicións, condicionadas polo seu contexto e polas súas propias debilidades. Non creo que o autor defenda un determinismo absoluto, pero si amosa como a vida está marcada por múltiples factores que dificultan a liberdade plena. Quizais, como suxire a novela, o importante non é tanto o que nos ocorre como a forma na que somos capaces —ou non— de afrontalo. 

En definitiva, é unha obra profundamente humana, cargada de melancolía e dunha tensión moral constante, que segue sendo plenamente actual. Como ocorre coas grandes novelas, non só conta unha historia, senón que nos obriga a mirarnos a nós mesmos. E todo iso cunha prosa exquisita que confirma, unha vez máis, a mestría de Stefan Zweig. 

Acabo de ler La hija de Sergio del Molino, e desfruteina enormemente. Non é unha sorpresa: é un autor polo que sinto unha clara debilidade e ao que sigo con bastante fidelidade, tanto nas súas novelas (La España vacía, La piel, Un tal González, Los alemanes, entre outras) como nos seus ensaios, artigos ou intervencións na radio. Ten unha mirada moi persoal, e neste libro volve demostralo con fartura.

A obra destaca, en primeiro lugar, pola súa estrutura, que combina dous rexistros moi diferentes pero perfectamente complementarios. A primeira parte adopta un ton máis narrativo, próximo á novela clásica, e resulta simplemente marabillosa. A través do personaxe de Juan Antonio Rascón, reconstrúese a vida de Rosario Weiss, a quen o autor presenta sen ambaxes como filla de Francisco de Goya. Este percorrido sitúanos na Quinta do Xordo e lévanos ata o exilio en Burdeos, todo iso enmarcado nunha España convulsa, marcada polo regreso de Fernando VII, as tensións políticas e as loitas liberais.

Nesta parte, se nos afastaos un pouco de Goya, un dos aspectos que máis me interesou é o protagonismo que adquire Leocadia Zorrilla, nai de Rosario Weiss. A súa figura emerxe con forza, definida por unha personalidade complexa, digna e comprometida, o que a converte nun dos grandes descubrimentos do libro. Ademais, Sergio del Molino achéganos de maneira maxistral á figura de Francisco de Goya e, especialmente, ás súas Pinturas Negras, conseguindo transmitir non só a súa escuridade e forza, senón tamén o seu contexto e o seu sentido. Son, de feito, as obras que persoalmente máis me gustan do Museo do Prado —e iso que alí hai auténticas marabillas—, e o autor consegue que as vexamos cunha profundidade renovada.

A segunda parte inclínase máis cara ao ensaio. Nela, o propio Sergio del Molino reflexiona sobre o proceso de escritura, a súa implicación persoal coa historia e a súa conexión íntima con Rosario Weiss. Resulta especialmente suxestivo como, a partir da contemplación dun retrato no Museo do Prado (sala 62A), reconstrúe non só unha figura histórica, senón tamén unha ausencia: a dunha muller relegada no relato oficial. Ademais, afonda na figura de Francisco de Goya, presentándoo como unha ponte entre xeracións, o último dunha época e o precursor dunha nova forma de entender a pintura.

Máis alá da biografía de Rosario, o libro funciona tamén como un retrato da España do século XIX: un país atravesado pola violencia, o peso do puritanismo, a influencia do clero e os conflitos entre distintas correntes políticas. Ao mesmo tempo, estas reflexións transcenden o puramente histórico e dialogan con outras realidades, como a francesa, invitando a pensar sobre a liberdade, a cultura ou mesmo a barbarie en distintas sociedades.

Pero hai algo máis: o libro tamén fala do propio autor. Percíbese o seu amor pola historia e a literatura, así como a súa capacidade para entrelazalas. Aparecen, ademais, temas recorrentes na súa obra, como as relacións paterno-filiais ou a reflexión sobre o poder e os seus mecanismos. Nalgúns momentos, mesmo lembra traballos anteriores seus, tanto na forma de explicar o país como na maneira de analizar os seus protagonistas.

A figura de Rosario Weiss preséntase como alguén adiantada ao seu tempo, moldeada en gran medida polas súas circunstancias, o que abre a porta a reflexións máis amplas sobre o papel do entorno na construción dunha vida. Nese sentido, o libro conecta tamén coa actualidade, abordando temas como o exilio, o abandono, os dereitos, a educación ou os labirintos do poder, cuestións que seguen plenamente vixentes.

Se tivese que resumir o libro cunha imaxe, diría que é como unha casa con moitas fiestras: fiestras que permiten mirar cara dentro, descubrindo matices e estancias ocultas, pero tamén cara fóra, conectando o pasado co presente.

Ademais, Sergio del Molino deixa no libro unha frase sobre a arte que, sen dúbida, gardo: “Si soy libre y no sufro por estar excluido de todas las tribus, es por la verdad sublime que, cada cierto tiempo, encuentro en el arte”.

En definitiva, é unha obra que recomendo sen dubidar. Non só para comprender mellor a arte ou a historia, senón tamén para reflexionar sobre quen somos e de onde vimos.