Comezaba a abandonalos a luz cando, despois de deixar o coche no aparcadoiro da entrada, iniciamos o noso camiño cara ao campamento militar. O día comezaba a remitir e o frio e a humidade deixábanse notar. E Carlota, que decidira a cazadora no coche empezaba a lamentar facelo.

Percorremos un pequeno e precioso camiño que comezaba a encherse das follas caídas das árbores. Camiñamos por onde case dous mil anos antes fixérono outras persoas que tiñan en Aquis Querquennis o centro das súas actividades. Estou a pensar nos lexionarios da Lexión VII Gemina e dos habitantes da mansio (residencia) que xustificou no seu día a presenza destas tropas. Esa lexión debeu desprazar até alí una das súas cohortes para encargarse da construción, o mantemento e a seguridade da Vía Nova, que unía Bracara (Braga, Portugal) con Asturica Augusta (Astorga).

Párome aquí para lembrar que A Vía Nova ou Vía XVIII do Itinerario de Antonino era unha calzada romana, construída durante a dinastía Flavia (do 69 ao 90 dC), que unía, como indiquei antes, as poboacións de Bracara Augusta e Asturica Augusta. O seu percorrido de 215 millas romanas, uns 318 km., e que estaba balizado por once mansio, ou lugares de descanso: Salaniana, Aquis Originis (en Lobios), Aquis Querquennis, Geminas, Salientibus, Praesidium, Nemetobriga, Foro, Gemestario, Bergidum e Interamnium Flavium. A Via Nova foi inaugurada por Caio Calpetano Rantio Quirinal Valerio Festo, no 79 d.C. segundo consta nun miliario, sendo Perico o emperador de Roma

Bo, o caso é que lle ía contando iso a Carlota ou, mellor dito, viaxabamos no tempo ata que nos tocou a quenda de entrar no campamento a través da Porta Decumana. Xa estabamos dentro, xa accederamos ao interior de Aquis Querquennis un dos campamentos militares romanos máis importantes escavados na Península Ibérica. Leste, que aínda non o dixen, atópase situado ás beiras do río Caldo, en Porto Quintela, moi preto dunhas termas que sen dúbida tamén souberon aproveitar os romanos que por estas terras estiveron.

Aquis Querquennis mostra dunha maneira clara os coñecementos e a técnica que posuía Imperio Romano para a arquitectura e a distribución dos distintos edificios. 

O emprazamento ocupa unha superficie de 25.000  metros cadrados, sobre os que se instalaron uns 500 lexionarios e, posiblemente, un destacamento de cabalaría. O trazado e alzado das estruturas, organizadas en cuadrículas, tomou como referencia dúas vías típicas da organización de calquera poboación romana. Trátase de dous vias perpendiculares entre si, coñecidas como "Cardo Maximus", que se estendía de norte a sur, e o "Decumanus Maximus" do leste ao oeste, o que dividía o interior, idealmente, en catro partes iguais. 

Porta decumana

Porta decumana

Porta decumana

Porta decumana

Axiña que cruzamos a Porta Decumana comezamos a ver as primeiras construcións exhumadas. Na zona contigua, ocupando unha cuarta parte do total, atópanse dous edificios dedicados ao almacenamento de trigo e outros víveres (horrea) e o recinto o hospital (valetudinarium) con habitacións ao redor dun peristilo, á maneira dunha domus. Tras eles atópanse dous barracóns preparados para acoller ás tropas de lexionarios formado por unha centuria de soldados xuntamente cos seus mandos respectivos, en total uns 85 homes.

Tras deternos, sobre todo no edificio de almacenamento de víveres e ver os alicerces de pedra sobre os que se sustentaban a estrutura que permitía a almacenaxe (como os nosos correos de todos a vida) viramos cara á dereita para seguir vendo tres grupos de barracóns da tropa.

Cada un deles componse de e dúas ás rectangulares afrontadas, cun un patio interior que os separa e  sobre o que, recollida por unha canle central, fluiría a auga de choiva até a respectiva cisterna, en xeral provista de brocal, situada, non no centro xeométrico do patio precisamente senón, máis ben, escorada cara ao interior do ámbito descuberto que media entre ambas as ás.

Cabaceiros (horta)

Cabaceiros (horta)

Cabaceiros (horta)

Barracóns da tropa (strigia)

Barracóns da tropa (strigia)

Deixamos atrás esa zona e dirixímonos á porta situada ao sur, a máis próxima ao caudal do río Caldo antes de ir deambular e tocar os restos do Principia ou Cuartel Xeral. Este edificio atópase no centro mesmo do  campamento, na parte máis elevada. Por el comezaban os romanos a construción dos seus campamentos e nel situábanse as tarefas administrativas e relixiosas. Dita construción consta de tres partes como indicou o arqueólogo Santiago Ferrer Sierra, do grupo Larouco, e responsable dos traballos arqueolóxicos realizado no ano 2004:  «Unha parte da á vía principalis. Por ela éntrase á primeira parte do edificio que forma un espazo libre, unha especie de praza pública e da aceso a unha sala transversal que se identifica coa basílica. Na fachada de atrás divídese en cinco estanzas, unha delas estaba dedicada a pequeno templo ou edículo e as outras catro eran para tareas de oficina»

Cuarte xeral (Principia)

Cuarte xeral (Principia) coa porta sur ao fondo

Cuarte xeral (Principia) coa porta sur ao fondo


Deixando atrás o Principia enfilamos cara a Pórta Sinistra por onde saímos ao exterior do campamento. Xa fóra, na zona arborada que se atopa enfronte, sentámonos a observar o conxunto arqueolóxico, o bellísimo contorna que o rodea, as murallas e o xogo de luces e sombras que comezaban a adornalo todo como consecuencia dunha espectacular posta de sol.

Dese de aí, sen présas, sen ningunha présa volvemos ao coche deixando para outra ocasión, en vista do concorrida que estaban, unha visita á Mansión Viaria e ás Termas.

E fómonos, deixando atrás unha preciosa tarde. E mentres nos afastabamos, cun ton petulante e sabiondo, solteille a Carlota un "Gaudeamus igitur iuvenes dum sumus" mentres mantiña o meu nariz alto e a miña mirada á fronte.


Cuarte xeral (Principia) coa Porta Principal esquerda ao fondo

Muralla coas suas torres e un pequeno sector de foxo

Porta Principal esquerda (Porta Sinistra)

Porta Principal esquerda (Porta Sinistra)

Porta Principal esquerda (Porta Sinistra)

Porta Principal esquerda (Porta Sinistra)


Porta decumana



Detalle do muro defensivo

Muro defensivo e Porta decumana

Porta decumana








Fontes de información



E regresei. O prometera na miña anterior visita e hoxe, esa promesa, cumprina. Hoxe regresei e fíxeno moi ben acompañado coa intención de volver gozar deste lugar, da súa contorna, da súa historia, da súa riqueza arquitectónica e patrimonial. Hoxe volvín a dar volta á súa ao redor e penetreime no seu interior para poder pasar varios minutos observando as pinturas murais que se atopan no muro estero e que datan do século XVI d.C. (período comprendido entre os anos 1.501 d.C. e 1.600 d.C.). Alí puiden ver unha Anunciación, co anxo Gabriel en forma humana (moi deteriorado), á esquerda e María, no lado oposto, tocando cunha man un libro. No medio de ambos e nun plano superior, vese a pomba que representa ao espírito santo. Neste muro hai un van de fermosa celosía cuxo intradós está decorado cun ceo de estrelas onde se plasma o sol e a lúa. A bóveda desta capela maior de Santa Comba está pintada co motivo da Trindade rodeada polos símbolos do catro evanxelistas.



















No logre escabullirme de una densa niebla hasta que deje atrás la villa de Celanova. Seguí la carretera que llevaba a Portugal, acompañando el discurrir del rio Limia. El espectáculo que muestra la Naturaleza en esa zona, en la Baixa Limia, resulta espectacular. Los verdes y azules lo dominan todo, la belleza de los montes, de los pueblos, la tranquilidad y la quietud que transmite ese lugar invita a volver una y mil veces 

El Parque Natural Baixa Limia, como la gran parte de las tierras de Ourense, es una zona granítica muy antigua, muy accidentada y regada por los ríos Limia y Cados así como multitud de torrentes y arroyos (los conocidos como "cortas") lo que aporta numerosos elementos para configurar un paisaje de increíble belleza

Como venia diciendo, en mi avance la mañana  ya se presentaba despejada, soleada y fresca. Después de dejar atrás la localidad de Bande, cabecera del municipio del mismo nombre, me decidí a visitar la Iglesia de Santa Comba. Llegue a ese pequeño pueblo, desierto a esa hora de la mañana. Aparque muy cerca de la iglesia y accedí a ella a través de una preciosa puerta y unas escaleras que descendían hacia el lugar donde se levantaba el templo. Aquel era un cuidado y reservado lugar. Estuve un buen rato dando vueltas alrededor del edificio disfrutando de sus formas ademas del sol y del silencio que allí reinaba

Esta iglesia fue concebida durante el Reino Suevo de Gallaecia, primer estado de Europa Occidental, y se ejecutó por canteros galaicos en el siglo VI,  durante el reinado de los Visigodos, posiblemente aprovechando restos de una anterior edificación de culto ancestral relacionada con las ninfas acuáticas o con Bandua (uno de los principales dioses de los Lusitanos y Galaicos, considerado el dios de la guerra y vinculado a la tradición céltica centroeuropea). La iglesia de Santa Comba, es la iglesia mas antigua de Galicia y es el primer edificio de la provincia de Ourense declarado monumento nacional en el año 1921. Parece ser que esta templo pudo formar parte de un antiguo cenobio o monasterio y comparte características con otras iglesias de la época, de las cuales en Galicia, actualmente no existe ninguna. Santa Comba llegó a convirtirse en un interesante centro de culto medieval, una parada obligada para los peregrinos que venían de Braga por el camino jacobeo hacia Compostela.

Es una iglesia de muros muy anchos en relación a su tamaño. Su planta es de cruz griega, aunque los brazos de la cruz no so iguales pues sobresale en plantilla cabecera y el pórtico de acceso. La cabecera es rectangular y esta iluminada por una ventana abierta a oriente. A ambos lados del transepto o nave transversal, tiene dos camaras, solamente accesibles desde la iglesia. Es una iglesia sencilla que presenta un espacio poco diáfano y muy compartimentado, lo que produce una sensación de misterio. A esta sensación contribuye la iluminación natural con ventanas pequeñas a diferentes niveles que recrean distintos ambientes, potenciados también por la diferencia de alturas entre las naves. Estas, todas ellas en ladrillo, presentan unas bóvedas de cajón, con excepción del crucero que esta cubierto con una bóveda de arista, lo que contribuye a marcar el centro simbólico de la iglesia.

Di varias vueltas alrededor del templo, me subi a los muros para tener mejores vistas, y porque tengo algo de cabra, estuve sentado en las escaleras de entrada dejando que el sol golpeara mi cara y el silencio me poseyera.





















Pasados uns minutos me levante y me dirigí al pórtico de entrada. Esta está formado por tres vanos, uno de ellos tapiado y donde se puede leer la siguiente inscripción: ESTA CAPILLA FVNDO Y DOTO GASPAR RODRIGUES DE ARVO I ABBAD DE SANTA COMBA ANNO, y debajo un escudo.

Bajando la vista y dirigiéndola hacia la puerta de la iglesia vi que habían una hoja pegada. En ella se indicaba un par de teléfonos al que se podía llamar si se quería visitar el interior. Llamé al fijo, varias veces, y nadie me contestó. En cambio, cuando llamé al movil, la voz de una señora apareció al otro lado. Le dije que "si no tenia inconveniente me gustaría ver el interior de la iglesia". La señora me contestó que no había problema alguno, pero que le diera diez minutos "que estaba acabando de tender una tina de ropa".

A los diez minutos aquella dispuesta señora, una vecina del pueblo, me abrió la puerta y pude acceder al interior de Santa Comba.




El interior, al contrario que ocurría fuera, se presentaba oscuro. Y cargado de cierto misterior. Era un sitio de reducido tamaño, donde se siente el peso de las gruesas paredes y en donde cobra protagonismo el altar, un pequeño altar, con su arco de herradura. El altar presenta un pequeño peralte y el arco no es tan cerrado como los que en épocas posteriores usaran los musulmanes. Es importante destacar la escasa decoración que tiene la iglesia, limitada a un sogueado (adornos en forma de cuerdas) y a los capiteles de las columnas que flanquean el altar. Estas se pusieron en una restauración que se llevo a cabo en el siglo IX. Dos de los capiteles se aprovecharon, uno de la época tardorromana y otro de la época de los visigodos y se añadieron otros dos en el momento de la restauración

El abside conserva pinturas de la segunda mitad del siglo XVI, restauradas en el año 2003, en las que se representan escenas religiosas. Preside la iglesia una talla de madera policromada de época barroca que representa a San Torcuato o San Trocado. Asimismo destaca la decoración visigoda de la mesa del altar, la celosía de mármol del altar, la imposta de racimos y hojas además de otros elementos romanos

En el interior de la iglesia se conserva un gran número de vestigios romanos -un ara romana que fue reutilizada como altar y un biliario romano situado el lado norte y que ahora cumple funciones de pila bautismal-. Así como un antiguo sepulcro de mármol, donde se cuenta que estuvo el cuerpo de San Torquato, uno de los primeros discípulos del Apóstol Santiago, antes de ser trasladado al Monasterio de Celanova. En este sarcófago de mármol blanco los devotos lo rascaban para llevar consigo, en las uñad, el polvo milagroso del santo

En el exterior, pude observar los cimientos de una antigua edificación relacionada con el monacato medieval, un pórtico añadido en el siglo XVII y la legendaria "Fonte dos Enamorados", a la cual la leyenda atribuye poderes para sellar el amor entre una pareja de novios.














Antes de despedirme de Santa Comba, me acerque a un libro, un libro de visitas, para dejar unas pequeña lineas agradeciendo el buen rato que acaba de pasar y lo mucho que me gusto el haber estado allí. Acabe de escribir y abandone  aquel lugar siendo consciente de que regresaría.
 


oscuroabismo. Con la tecnología de Blogger.