CARLOS ALSINA

by
No comments yet

A miña relación coa información e coa radio vén de lonxe. Sempre tivo máis que ver coa música, primeiro, e coa curiosidade ca con outra cousa: unha curiosidade tranquila, constante, de ir asomándome ao que pasaba sen facer moito ruído. Lembro que en 1982, antes de ir ao colexio, achegábame ao taller do meu pai para ler en La Voz de Galicia as crónicas da guerra das Malvinas. Para min aquilo era case como unha película de guerra: algo afastado, impactante, case cinematográfico, difícil de comprender de todo, pero que me atrapaba e me facía querer saber máis.

Co paso do tempo, esa curiosidade foi collendo forma e, sen darme conta, foise convertendo nunha maneira de estar atento ao mundo. Quedaba vendo os debates do Estado da Nación, con Felipe González e Fraga, as retransmisións dos plenos no Congreso, e non perdía La Clave, sobre todo por esas conversas que viñan despois da película, onde todo se trataba con máis calma, con máis matices. Aí empecei a entender algo que despois sería constante: que a información non é só o feito, senón tamén a mirada, o contexto e a forma de contalo.

Nese camiño, a radio entrou pouco a pouco ata quedar. Na universidade escoitaba a José María García —eu sempre fun máis del ca de De la Morena— e, ao mesmo tempo, descubrín outros espazos que me abriron outra maneira de escoitar: Trecet, Juan de Pablos, Diego Manrique… programas que non eran só música, senón tamén criterio, voz e personalidade.

Antes, a finais dos 80, lembro especialmente o programa El Lobo Urbano, de Charly Domínguez —o Charly dos Suaves—, que escoitaba a finais daquela década. Había algo nel que encaixaba moi ben co espírito da época: rock, actitude e radio entendida tamén como identidade. Aquel “lobo” non era só un programa musical, era unha forma de achegarse a outra maneira de vivir a música, máis crúa, máis auténtica. Foi aí onde descubrín grupos como Thin Lizzy e músicos como Tom Waits, e onde decidín que eu, musicalmente, era un roqueiro.

Un pouco despois apareceu tamén outra radio que me acompañou moito máis do que entón era consciente. En Radio 3 de RNE, programas como Diálogos 3, de Ramón Trecet, eran case unha porta a outro mundo sonoro, distinto, fóra do circuíto das radiofórmulas; e Flor de Pasión, de Juan de Pablos, co seu coidado polas músicas da memoria, polos 60 e por esa nostalxia tan ben tratada. E xa máis adiante, na órbita de RNE, tamén programas como Ruta 61, co seu blues e o seu espírito máis nocturno, ou o traballo de voces como a de Diego A. Manrique, que convertían a radio musical en algo moito máis que entretemento: en cultura viva, contada con criterio.

Tamén houbo unha etapa na que a televisión tivo o seu lugar, sobre todo cando estudaba en Santiago. Lembro a Hermida e, especialmente, a Carrascal. Había momentos nos que deixaba o que estivese facendo para escoitalo analizar a actualidade, con aquela forma tan directa de poñer orde no que estaba pasando mentres se sentaba no pico da súa mesa. Era o fin de Felipe González, Filesa, os GAL, Aznar… Pero co tempo, a televisión foi perdendo presenza na miña vida. A radio non. A radio quedou, sen facer ruído, como unha compañía constante.

A finais dos 90 comecei a escoitar Onda Cero con máis continuidade. Protagonistas, con Luis del Olmo, formaba parte das miñas mañás: almorzos con calma, a radio de fondo, o transistor enriba da mesa. Era unha rutina sinxela que axudaba a empezar o día con certa orde. Hoxe todo é máis rápido, máis fragmentado, pero esa relación coa radio segue sendo a mesma: no coche, nos auriculares ou nun café tomado con présa, sempre hai ese fío que continúa.

E nese fío aparece, co tempo, Carlos Alsina.

Primeiro en La Brújula de Onda Cero, onde empecei a escoitalo con máis atención. E aí, sen saber moi ben por que, notei algo distinto. Non era unha cuestión de forma chamativa, senón precisamente do contrario: unha radio moi medida, moi coidada, sen estridencias. Gustábame como construía os programas, como daba tempo ás respostas, como sabía preguntar sen interromper máis do necesario. Había algo de respecto polo oficio e tamén polo oínte.

A medida que o ía escoitando máis, fun vendo que esa forma de facer radio non era casual. Había unha combinación pouco habitual de rigor e sensibilidade, de análise e de cultura. As súas referencias, as súas recomendacións, mesmo os seus espazos máis reflexivos, daban a sensación de que a actualidade podía contarse sen perder matices. Esa era a radio que me gustaba. Que me gusta. Aí foi onde descubrín o rigor, a intelixencia… e os monólogos das oito.

Cando deu o paso ás mañás en 2015, substituíndo a Carlos Herrera, seguino case de forma natural. Alsina con Juan Ramón Lucas fixéronse cargo de Más de Uno. Alsina, co tempo, foise convertendo nunha desas voces que un identifica sen esforzo, non porque sexa máis forte ca outras, senón porque está feita doutro xeito. Un xeito no que a información se conta con calma dentro da urxencia, e no que hai unha preocupación constante por facelo con honestidade. Carlos Alsina converteuse na principal referencia informativa da radio española.

Nese percorrido tamén hai un recordo moi concreto que para min é importante: o día en que o vin en directo no Teatro Principal de Ourense. Cheguei moi cedo, ás seis da mañá, e non me deixaron entrar ata as sete. Esa hora, que podería ser simplemente unha espera incómoda, acabou sendo case o contrario. Cos cascos postos, acompañado dun amigo que tamén estaba alí, deambulamos por unha cidade que aínda durmía buscando un café aberto. Foi unha desas escenas sinxelas que, sen saber moi ben por que, quedan gardadas.

Despois chegou o programa, o directo e, ao final, a foto con el. Gárdoa con agarimo, aínda que non sexa especialmente dado a este tipo de cousas. Pero ese día gárdoo con especial cariño.

E ao longo destes anos tamén quedaron moitos outros momentos asociados á súa voz. Os días do confinamento polo COVID, cando ás oito da mañá escoitaba o seu “diario” e axudaba, sen facer ruído, a poñer orde nunha realidade moi estraña. Non esquezo a música coa que arrincaba nin o que contaba despois. Foi un sostén. Ou as súas coberturas sobre o terreo, como na DANA en Valencia, ou o percorrido por Ermua na homenaxe a Miguel Ángel Blanco. Tamén o Día da Radio, as visitas a colexios, hospitais… pequenas pezas que, sumadas, debuxan unha forma de estar.

E logo están as entrevistas: a políticos de todos os pelaxes (moitos quedaban retratados ante Alsina), a actores —a de José María Pou, por exemplo, é das que quedan—, a súa La Cultureta, os seus monólogos, os xornalistas e colaboradores cos que se acompañaba. Algúns fixéronme rir, outros pensar, outros mesmo me cambiaron o humor nun día concreto. Pero sempre tiven a sensación de que había unha forma moi consciente de facer as cousas, sen improvisación gratuíta, con traballo detrás.

Por todo iso, o recoñecemento que recibiu ao longo da súa traxectoria encaixa con esa percepción que eu, como simple oínte, teño del: a dunha figura amplamente recoñecida e premiada na radio española, ademais dunha persoa íntegra, de principios. Ao longo dos anos foi distinguido, entre outros, co Premio Ondas e co Premio Francisco Cerecedo de Xornalismo (Fundación Luca de Tena), galardóns que avalan esa combinación de rigor, creatividade e criterio que marcou a súa carreira. Tamén polo seu rigor e agudeza xornalística, cun estilo incisivo, analítico e moi claro á hora de debullar a actualidade. E igualmente pola súa presenza en primeira liña cando a noticia o requiría, estando no terreo en momentos como a DANA ou sostendo a radio en situacións críticas nas que a súa voz funcionou case como referencia para moita xente.

E todo iso, ao final, conecta con algo moi básico: a forma de contar o mundo.

Por iso, a decisión que tomou agora, deixar a parte máis informativa de Más de uno para centrarse na parte máis lixeira, de entretemento, explícase con claridade e encaixa co paso do tempo, co desgaste e co ritmo acumulado tras tantos anos de madrugóns e responsabilidade diaria. Persoalmente, xa hai tempo que se lle notaba certo cansazo, algo que, visto en perspectiva, resulta completamente comprensible.

No meu caso, non creo que isto sexa unha etapa intermedia nin un camiño de volta á primeira liña informativa. Máis ben penso que é unha decisión coherente co momento no que está. E, sendo honesto, tampouco estou moi convencido de que vaia permanecer moito tempo nesa franxa de entretemento que agora asumirá. Isto é o que penso.

En calquera caso, máis alá de como evolucione todo isto, a miña relación coa radio, a pesar de que Alsina se aparte un pouco, ou moito, seguirá sendo a mesma: unha compañía constante, discreta, que forma parte do día a día. Un día a día no que, diso estou seguro, botarei en falta a Carlos Alsina.

Botareino en falta, aínda que creo que tomou esta decisión como fixo sempre as cousas: con intelixencia, con decencia, con argumentos e á marxe do ruído que se poida facer dende distintas trincheiras. Eu vou botar de menos, e moito, esa parte máis pegada á actualidade, pero entendo as súas razóns. Dá a sensación de que está esgotado, e mesmo así deu este paso con coherencia, honradez e respecto absoluto pola radio, polo seu programa, polo seu traballo e por quen o escoitamos cada día. E, persoalmente, só me queda algo moi simple: darlle as grazas por todo.

Grazas, Carlos. Grazas, Alsina. Grazas, don Carlos Alsina.

“ÉBANO” (RYSZARD KAPUSCINSKI)

by
No comments yet

A miña lectura de Ébano de Ryszard Kapuściński foi, sobre todo, unha experiencia de descubrimento e de toma de conciencia. Este autor fíxome mirar —e sobre todo ver— unha África que ata agora non tiña definida completamente. O que antes era un espazo afastado, case abstracto, convértese aquí nunha realidade complexa, chea de matices, de contradicións e de humanidade. E en gran medida isto débese á extraordinaria capacidade de Kapuściński como correspondente, como xornalista e, por enriba de todo, como contador de historias. 

Pero esa mirada non xorde da distancia, senón da experiencia directa. Para escribir este libro, Kapuściński percorre durante anos distintos países africanos, adéntrase en cidades e aldeas, vive en condicións precarias, enferma, pasa medo e convive coa xente. É precisamente esa viaxe continua —física e tamén humana— a que lle permite construír un retrato tan profundo. Non fala de África desde fóra, senón desde dentro, desde o vivido, e iso tradúcese nunha narración que combina a observación rigorosa cunha implicación persoal moi intensa. 

Ao longo do libro vai aparecendo unha África diversa, inmensa, difícil de abarcar, na que conviven pobos, culturas e formas de vida moi distintas, pero que comparten unha mesma pertenza a un territorio que non deixa de abraiarnos e desconcertarnos. Esa enormidade —xeográfica, cultural e histórica— explica tamén o noso descoñecemento: falamos de África coma se fose unha unidade, cando en realidade é un mosaico case inabarcable. Kapuściński consegue xusto o contrario: fragmenta esa imaxe simplificada e reconstrúea a través das súas viaxes, de encontros concretos, de escenas que só alguén que estivo alí pode contar. 

Nese proceso, un dos aspectos máis reveladores é a diferenza na maneira de entender o tempo e a vida. A idea de que o tempo depende do home, de que pode desaparecer se non se actúa sobre el, tradúcese nunha existencia centrada no presente. Pero esta concepción non é só cultural: está profundamente condicionada pola realidade material. Cando a vida é unha loita constante contra a fame, a enfermidade ou a incerteza, o futuro perde peso e todo se concentra no agora. Así, a imposibilidade de planificar non é unha carencia, senón unha consecuencia lóxica das condicións nas que se vive. 

Esta forma de entender a vida enlázase con outro trazo fundamental: o carácter comunitario da sociedade. Nun contorno tan duro, o individuo illado non ten cabida: só o grupo garante a supervivencia. Por iso, a familia, os achegados e o liñaxe adquiren unha importancia central, e a vida articúlase arredor deles. A comuñón é máis espiritual ca material, e a presenza dos devanceiros, a importancia dos rituais ou a necesidade de estar xuntos mesmo na adversidade reflicten unha maneira de existir moi distinta da europea. 

Pero esta realidade non pode separarse do peso da historia, e aquí aparece con forza outro dos grandes temas do libro: o que os “civilizados europeos” fixemos —e en parte seguimos facendo— con África. O reparto do continente na Conferencia de Berlín non só foi unha decisión política, senón unha ruptura profunda coas estruturas existentes: milleiros de comunidades foron encaixadas en fronteiras artificiais que ignoraban a súa identidade. As consecuencias dese proceso atravesan todo o libro: conflitos étnicos, guerras, golpes de Estado ou xenocidios. África é, en gran medida, o resultado dese choque entre dúas maneiras de entender o mundo, entre dúas historias que se cruzan sen chegar a encaixar. 

Neste contexto, a violencia aparece como un elemento case estrutural. O que máis impacta non é só a súa crudeza —nenos soldados, guerras constantes, armas como medio de supervivencia—, senón a súa normalización. Os conflitos políticos vívense como fenómenos naturais, como parte do contorno. Nun mundo onde a pobreza obriga a vivir ao día e onde a incerteza é permanente, a violencia deixa de ser unha excepción para converterse nunha forma máis de existencia. Todo isto nun medio natural especialmente hostil, onde a calor, a seca ou a falta de auga converten a supervivencia diaria nunha auténtica loita. 

Con todo, Ébano non é só un retrato de África, senón tamén unha reflexión sobre nós mesmos. A medida que avanzaba na lectura, tiña a sensación de que o libro falaba tanto de Europa como do propio continente africano. O choque entre ambas culturas —dúas maneiras distintas de entender o importante, o tempo, a vida, o pasado e o futuro, a ilusión e os medos— pon en evidencia as nosas propias limitacións. Kapuściński cuestiona a nosa tendencia a simplificar, a dividir o mundo en categorías como branco/negro, e obríganos a recoñecer tanto a nosa responsabilidade histórica como a nosa forma parcial de mirar. 

Por todo iso, a obra funciona como unha dobre aprendizaxe: ensínanos que é África, pero tamén que somos nós cando a observamos. E aí reside boa parte da súa forza. É un enorme relato que combina a experiencia da viaxe coa reflexión, que atrapa como as lecturas de aventuras da adolescencia —pola intensidade, polo movemento constante, polo inesperado— e que, ao mesmo tempo, invita a unha lectura máis pausada e madura, chea de preguntas. 

En definitiva, gocei enormemente de Ébano. É un libro que amplía a mirada, que incomoda ás veces, que obriga a pensar e que deixa pegada. Un libro que hai que ler.

"EL LIBRO DE LAS HERMANAS" (AMÉLIE NOTHOMB)

by
No comments yet

"El libro de las hermanas" é unha ficción que explora o amor nas súas múltiples formas: o amor de parella, o amor entre irmás e tamén os amores mal entendidos ou insuficientemente comprendidos. A través desta historia, Amélie Nothomb formula cuestións profundas sobre a personalidade, a percepción da realidade, a maneira en que cada individuo se enfronta a ela e, por suposto, as distintas maneiras de amarse.

A novela presenta a uns pais, Nora e Florent, que viven a súa relación coma se fosen eternos noivos, cunha intensidade apaixonada e desenfreada. Porén, esa mesma intensidade lévaos a descoidar as súas fillas, situándoas nun segundo plano. Dá a sensación de que o seu amor, lonxe de evolucionar, estanca e vólvese superficial, o que acaba afectando a longo plazo negativamente tanto á parella como ás súas fillas.

Neste contexto, a historia céntrase especialmente en Tristane. Durante a súa infancia como filla única, o seu crecemento apóiase na súa intelixencia, na súa imaxinación e no seu mundo interior, elementos que nunca a abandonan e que a achegan á literatura como vía de escape ao seu illamento. Na súa vida aparece tamén a figura da súa tía Bobette, unha muller cunha vida caótica e aparentemente sen rumbo, pero que é quen de ver en Tristane algo que os demais non perciben. Este personaxe lémbranos que as aparencias poden enganar e que o valor das persoas non sempre se axusta ao visible.

A chegada da súa irmá, Laetitia, introduce un cambio fundamental. Constrúese entón unha relación intensa e pura entre ambas: dúas irmás que se queren profundamente, que se coidan, se apoian e medran xuntas. Este vínculo mantense mesmo cando Tristane marcha estudar a París, momento no que a escritura —especialmente a través de cartas— convértese no fío que mantén viva a súa conexión.

A novela contrapón de maneira moi clara dous tipos de amor: o da parella e o das irmás. Mentres o primeiro se amosa fráxil e, en certo modo, fallido, o segundo aparece como un amor sólido, resistente e auténtico. Esta oposición é o eixo central do libro e desenvólvese cun ton case de fábula, característico de Nothomb, onde o aparentemente irreal se acepta como parte da súa particular maxia narrativa.

En definitiva, estamos ante unha obra que reflexiona sobre o amor e as súas transformacións: como nace, como medra ou como pode deteriorarse. Tamén fala dos silencios, do sentimento de abandono, da necesidade de ser querido, dos soños e dos compromisos. Pero, sobre todo, invita a pensar na importancia de aprender a quererse a un mesmo, xa sexa atopando refuxio nos demais ou, ás veces, illándose do mundo.

O final reforza esta idea: fronte ao fracaso do amor dos pais, o amor entre as irmás preséntase como unha forza liberadora, capaz de sandar feridas e dar sentido á existencia.

"EL DISFRAZ " / "LOS AÑOS BORROSOS" (JOSÉ MARÍA PÉREZ ÁLVAREZ, CHESI)

by
No comments yet

A lectura de "El disfraz" e "Los años borrosos" de José María Pérez Álvarez (Chesi) permite apreciar dous rexistros narrativos moi distintos, aínda que atravesados por unha mesma maneira de entender a literatura como exploración do desorde e do humano.

En "El disfraz", a historia articúlase arredor de Antonio, propietario da “Ultramarinos Randulfe, Tiendas, 8, baixo”, inmerso nun “Ourense gris, provinciano, clandestino e triste” que define tanto o seu contorno como a súa propia forma de estar no mundo. A partir desa rutina aparentemente inamovible, o relato desestabilízase cando un antigo compañeiro o converte en personaxe dunha novela, o que desencadea un xogo de identidades cruzadas entre realidade e ficción. Desde aí, a narración ábrese a unha sucesión de situacións marcadas polo humor, o exceso e a desinhibición, onde o sexo aparece integrado como un elemento máis desa ruptura do cotián, sen solemnidade nin subliñado, dentro dun universo de personaxes contraditorios, a medio camiño entre o grotesco e o entrañable.

En "Los años borrosos", o ton desprázase cara a unha maior dureza. Os tres relatos que o compoñen sitúanse nunha España de posguerra dominada pola represión, a pobreza moral e a perda da inocencia. Nese contexto inclúense episodios de abuso de menores, tratados cunha franqueza narrativa que acentúa a violencia estrutural, a realidade das mulleres e a sordidez da época. A escrita vólvese máis contida, a veces difícil, sen concesións ao alivio humorístico, e orientada a mostrar unha realidade marcada pola degradación ética e social.

Estes dous relatos definen bastante ben como a obra de Chesi baséase nunha concepción da literatura como reconstrución do fragmentado. Os seus textos adoitan partir de estruturas non lineais, xogos temporais e cruces entre o real e o ficticio que obrigan o lector a recompoñer o sentido. Esta maneira de escribir dialoga cos seus referentes —Joyce, Kafka, entre outros— e cunha visión da vida entendida como algo inestable, cheo de bifurcacións, accidentes e fatalidades.


O seu estilo combina ironía, observación precisa e unha atención constante aos momentos nos que a realidade se desaxusta. Desde aí constrúe unha obra que transita entre o metaliterario e o humano, cunha forte conciencia do acto de escribir como forma de exploración e de explicación.

Sinalar, que como recoñecemento á súa traxectoria e ao seu vínculo coa cidade, celebrarase un acto de homenaxe a José María Pérez Álvarez  este  sábado 9 de maio ás 11:00 horas no Salón Noble do Liceo de Ourense, onde familiares, amigos, xornalistas e escritores repasarán a súa vida e a súa obra, estreitamente ligada a Ourense. Animo a todos a que vos acheguedes ata ali pois, sen dúbida, sera do mais interesante. 



"LA IMPACIENCIA DEL CORAZÓN" (STEFAN SWEIG)

by
No comments yet


La impaciencia del corazón, de Stefan Zweig, é unha novela que parte dunha situación aparentemente sinxela e que pouco a pouco se vai cargando de tensión moral. Nos anos previos á Primeira Guerra Mundial, o mozo tenente Anton Hofmiller é convidado ao castelo dun rico terratenente, onde coñece a Edith, unha moza enferma que vive illada pola súa discapacidade. Tras un desafortunado incidente inicial, Hofmiller tenta reparar o dano causado achegándose a ela, pero o que comeza como un xesto de cortesía e compaixón acaba converténdose nunha relación cada vez máis complexa, chea de malentendidos, silencios e falsas expectativas.

A partir desa premisa, a novela convértese nunha reflexión moi profunda sobre a natureza dos sentimentos e das decisións humanas. A miña sensación, que se vai intensificando a medida que avanza a lectura, é que todo está atravesado por un certo fatalismo: como se os personaxes, especialmente o tenente Hofmiller, se visen arrastrados por unha corrente que non rematan de controlar. Dende o principio percíbese que as cousas dificilmente poden rematar ben, non só pola situación de Edith, senón tamén pola falta de madurez e de claridade interior de Hofmiller. 

Un dos aspectos máis interesantes é como Zweig aborda a compaixón. No caso de Hofmiller, non é unha compaixón limpa nin construtiva, senón máis ben unha forma de debilidade. Actúa movido polo desexo de non facer dano, de quedar ben, de evitar o conflito, pero iso lévao precisamente a causar máis dor, incluso por puro engreimento persoal. É unha compaixón que se mestura coa falta de sinceridade e de valentía, e que acaba prexudicando tanto a Edith como a el mesmo e ao seu contorno. 

A isto súmase o peso dos condicionamentos sociais. Hofmiller non decide libremente: está constantemente pendente da mirada dos demais, das opinións dos seus compañeiros, do que dirán. Sente vergoña en certos contextos, actúa de forma distinta segundo con quen estea e nunca remata de afirmarse nunha decisión propia. Isto reflicte moi ben como a educación, os prexuízos e o contorno inflúen na conduta, ata o punto de limitar a autenticidade das decisións. 

Fronte a el, o doutor Condor aparece como un contrapunto claro, quizais o único personaxe cun fondo moral intachable. Representa unha forma de vida máis firme dende o punto de vista ético: alguén que asumiu o seu papel e a súa responsabilidade cara aos demais con convicción. Nun momento, o doutor afirma que a única razón desta vida é axudar aos demais. Mentres Hofmiller dubida e se deixa arrastrar, Condor actúa. Esa oposición entre ambos personaxes paréceme unha das claves da novela, porque amosa dúas maneiras moi distintas de enfrontarse á vida e ao sufrimento alleo. 

Outro personaxe de interese é o pai de Edith, von Kekesfalva, que tamén me xera certa ambivalencia. O seu amor pola súa filla é evidente e a súa entrega é total, pero ao mesmo tempo resulta, en certo modo, opresiva. No seu intento por protexela e axudala, acaba creando un contorno que a limita e que contribúe, en parte, ao desenvolvemento da traxedia. Amosa unha devoción implacable e, ás veces, manipuladora polo benestar da súa filla, sendo ademais un catalizador da historia. É un bo exemplo de como, nesta novela, as boas intencións non sempre conducen a bos resultados. 

No fondo, o que máis me gustou é que Zweig non propón unha visión simple da realidade. Non hai personaxes completamente bos nin completamente malos, senón persoas cheas de contradicións, condicionadas polo seu contexto e polas súas propias debilidades. Non creo que o autor defenda un determinismo absoluto, pero si amosa como a vida está marcada por múltiples factores que dificultan a liberdade plena. Quizais, como suxire a novela, o importante non é tanto o que nos ocorre como a forma na que somos capaces —ou non— de afrontalo. 

En definitiva, é unha obra profundamente humana, cargada de melancolía e dunha tensión moral constante, que segue sendo plenamente actual. Como ocorre coas grandes novelas, non só conta unha historia, senón que nos obriga a mirarnos a nós mesmos. E todo iso cunha prosa exquisita que confirma, unha vez máis, a mestría de Stefan Zweig. 

“LA HIJA” (SERGIO DEL MOLINO)

by
No comments yet

Acabo de ler La hija de Sergio del Molino, e desfruteina enormemente. Non é unha sorpresa: é un autor polo que sinto unha clara debilidade e ao que sigo con bastante fidelidade, tanto nas súas novelas (La España vacía, La piel, Un tal González, Los alemanes, entre outras) como nos seus ensaios, artigos ou intervencións na radio. Ten unha mirada moi persoal, e neste libro volve demostralo con fartura.

A obra destaca, en primeiro lugar, pola súa estrutura, que combina dous rexistros moi diferentes pero perfectamente complementarios. A primeira parte adopta un ton máis narrativo, próximo á novela clásica, e resulta simplemente marabillosa. A través do personaxe de Juan Antonio Rascón, reconstrúese a vida de Rosario Weiss, a quen o autor presenta sen ambaxes como filla de Francisco de Goya. Este percorrido sitúanos na Quinta do Xordo e lévanos ata o exilio en Burdeos, todo iso enmarcado nunha España convulsa, marcada polo regreso de Fernando VII, as tensións políticas e as loitas liberais.

Nesta parte, se nos afastaos un pouco de Goya, un dos aspectos que máis me interesou é o protagonismo que adquire Leocadia Zorrilla, nai de Rosario Weiss. A súa figura emerxe con forza, definida por unha personalidade complexa, digna e comprometida, o que a converte nun dos grandes descubrimentos do libro. Ademais, Sergio del Molino achéganos de maneira maxistral á figura de Francisco de Goya e, especialmente, ás súas Pinturas Negras, conseguindo transmitir non só a súa escuridade e forza, senón tamén o seu contexto e o seu sentido. Son, de feito, as obras que persoalmente máis me gustan do Museo do Prado —e iso que alí hai auténticas marabillas—, e o autor consegue que as vexamos cunha profundidade renovada.

A segunda parte inclínase máis cara ao ensaio. Nela, o propio Sergio del Molino reflexiona sobre o proceso de escritura, a súa implicación persoal coa historia e a súa conexión íntima con Rosario Weiss. Resulta especialmente suxestivo como, a partir da contemplación dun retrato no Museo do Prado (sala 62A), reconstrúe non só unha figura histórica, senón tamén unha ausencia: a dunha muller relegada no relato oficial. Ademais, afonda na figura de Francisco de Goya, presentándoo como unha ponte entre xeracións, o último dunha época e o precursor dunha nova forma de entender a pintura.

Máis alá da biografía de Rosario, o libro funciona tamén como un retrato da España do século XIX: un país atravesado pola violencia, o peso do puritanismo, a influencia do clero e os conflitos entre distintas correntes políticas. Ao mesmo tempo, estas reflexións transcenden o puramente histórico e dialogan con outras realidades, como a francesa, invitando a pensar sobre a liberdade, a cultura ou mesmo a barbarie en distintas sociedades.

Pero hai algo máis: o libro tamén fala do propio autor. Percíbese o seu amor pola historia e a literatura, así como a súa capacidade para entrelazalas. Aparecen, ademais, temas recorrentes na súa obra, como as relacións paterno-filiais ou a reflexión sobre o poder e os seus mecanismos. Nalgúns momentos, mesmo lembra traballos anteriores seus, tanto na forma de explicar o país como na maneira de analizar os seus protagonistas.

A figura de Rosario Weiss preséntase como alguén adiantada ao seu tempo, moldeada en gran medida polas súas circunstancias, o que abre a porta a reflexións máis amplas sobre o papel do entorno na construción dunha vida. Nese sentido, o libro conecta tamén coa actualidade, abordando temas como o exilio, o abandono, os dereitos, a educación ou os labirintos do poder, cuestións que seguen plenamente vixentes.

Se tivese que resumir o libro cunha imaxe, diría que é como unha casa con moitas fiestras: fiestras que permiten mirar cara dentro, descubrindo matices e estancias ocultas, pero tamén cara fóra, conectando o pasado co presente.

Ademais, Sergio del Molino deixa no libro unha frase sobre a arte que, sen dúbida, gardo: “Si soy libre y no sufro por estar excluido de todas las tribus, es por la verdad sublime que, cada cierto tiempo, encuentro en el arte”.

En definitiva, é unha obra que recomendo sen dubidar. Non só para comprender mellor a arte ou a historia, senón tamén para reflexionar sobre quen somos e de onde vimos.

"MADAME BOVARY" (GUSTAVE FLAUBERT)

by
No comments yet

Madame Bovary, de Gustave Flaubert, é un clásico indiscutible da literatura do século XIX e, sen dúbida, unha obra inmensa que gocei enormemente. Nesta ocasión linna en galego —algo que non facía desde había tempo—, o que fixo a experiencia aínda máis gratificante. Resulta fascinante reparar na forma de escribir dos autores daquela época, na súa precisión, riqueza e capacidade de observación.

A novela xira arredor da insatisfacción vital de Emma Bovary, e faino formulando cuestións profundamente interesantes sobre os convencionalismos sociais do momento. A historia dunha muller casada que busca fóra do matrimonio aquilo que sente que lle falta supón unha ruptura coa visión tradicional de como debía comportarse unha muller, especialmente no ámbito conxugal.

Máis alá desta crítica, a obra aborda outros temas igualmente relevantes: as relacións sociais, o contraste entre o mundo rural e o urbano, a presenza da arte —como o teatro—, así como aspectos ligados ao capitalismo e ás finanzas. Todo isto artéllase a través dun amplo e rico conxunto de personaxes, cada un cunha personalidade ben definida, o que achega profundidade e complexidade á narración.

Un dos maiores logros de Flaubert é o seu estilo impersoal, case clínico, co que observa e describe sen xulgar abertamente. Esta distancia reforza o contraste entre o mundo interior de Emma —cheo de aspiracións, desexos e frustracións— e a realidade gris, limitada e abafante que a rodea. Precisamente esa falta de xuízo explícito foi o que no seu momento escandalizou á sociedade, convertendo a novela nun punto de inflexión dentro da literatura.

Emma Bovary é, en esencia, un personaxe marcado polas súas paixóns, polas súas expectativas irreais e por unha constante incapacidade para atopar satisfacción. A súa caída —entre débedas, mentiras e decisións impulsivas— non é só individual, senón tamén o reflexo dunha sociedade ríxida e contraditoria.

En definitiva, Madame Bovary non é só unha novela imprescindible, senón unha auténtica obra mestra que inaugura a modernidade literaria e senta as bases do realismo. Unha lectura que non só se goza, senón que tamén invita á reflexión e permanece na memoria moito despois de rematala.

EL OLVIDO QUE SEREMOS (HÉCTOR ABAD FACIOLINCE)

by
No comments yet

El olvido que seremos é un libro profundamente persoal no que o autor rememora recordos e dores, algo que tamén ocorre noutra obra súa que lin antes, Ahora y en la hora. Neste caso, esas dores aparecen acompañadas doutros sentimentos: o orgullo de pertencer a unha familia que se converte no eixe moral de toda a narración. A través da figura do seu pai, o médico e activista Héctor Abad Gómez, o libro é ao mesmo tempo un retrato íntimo dunha familia e unha mirada ao contexto da Colombia dos anos oitenta, marcada por unha violencia que o impregnaba todo, especialmente en cidades como Medellín. 

Ao longo das súas páxinas percíbese que a escrita funciona tamén como unha forma de liberación. O propio autor recoñece que o libro é «un testemuño ao mesmo tempo inútil e necesario»: inútil porque non pode cambiar o ocorrido, pero necesario para poder expresar unha dor que levaba anos tentando escribir. Esa sinceridade percorre toda a obra e fai que o escritor se mostre de maneira moi aberta, convertendo a memoria nunha forma de resistencia contra o esquecemento. 

Aparecen tamén ideas que axudan a entender a figura do pai e a súa ética vital. Frases como «O mellor método de educación é a felicidade» ou a defensa dunha medicina comprometida cos máis necesitados reflicten unha visión profundamente humanista. Resulta interesante a definición ideolóxica que el mesmo se atribúe: cristián pola figura de Xesús e a súa inclinación polos máis débiles; marxista en economía polo seu rexeitamento da explotación; e liberal en política pola súa defensa da liberdade. Esa mestura revela un home difícil de encaixar en etiquetas, guiado máis por principios éticos ca por ideoloxías. 

Héctor Abad Faciolince, ademais de contarnos a historia do seu pai e da súa familia, mostra tamén o clima social e político de Medellín que rodeou a súa vida: as persecucións, as tensións ideolóxicas e o abandono dos sectores máis pobres, que acabaron converténdose en escenarios de violencia. Nese contexto, o compromiso de Abad Gómez cos dereitos humanos e cos máis vulnerables aparece como un acto de rebeldía moral. Non é casual que o autor lembre palabras como: «A rebeldía eu non a quero perder. Nunca fun un axeonllado…». Esa actitude resume ben o espírito do personaxe e explica o profundo respecto e admiración que o seu fillo sente por el. 

No fondo, o libro acaba sendo unha homenaxe: un intento de manter vivo o pai a través das palabras. O propio autor exprésao con moita claridade cando di que, do mesmo xeito que os personaxes ficticios viven na literatura, el quixo lograr algo parecido co seu pai real. 

Aínda así, malia ser unha obra intensa e emotiva, persoalmente esperaba algo máis do libro, quizais polas expectativas ou pola forma na que está construído o relato. Con todo, iso non lle resta valor: é unha obra que deixa pegada e que dificilmente deixa indiferente, porque detrás da historia familiar latexa unha reflexión máis ampla sobre a memoria, a dignidade e a importancia de sentirse orgulloso dun mesmo cando se vive para axudar aos demais, especialmente aos que máis o necesitan.

LAS ESTACIONES DE LA MUERTE (JOSÉ MARÍA PÉREZ ÁLVAREZ)

by
No comments yet

Hai uns días, na última reunión do club de lectura, saíu o nome de Chesi, xunto co falecemento do autor en decembro de 2025. Case de inmediato, Maite comentou que tiña Las estaciones de la muerte e que era unha novela moi entretida. Prestouma, e acabei de rematala hai apenas unhas horas. E si, é entretida, pero sería inxusto quedarnos só con esa etiqueta.

Antes de nada, cómpre dicir que Chesi súmase a esa nómina de autores que lin recentemente e que convertiron Ourense —sobre todo o seu casco antigo— en territorio literario. A cidade non é aquí un mero decorado, senón un espazo vivo, recoñecible, case cómplice do que sucede. Nese sentido, lembroume ás novelas que lin recentemente de Tallón e Óscar M. Guzmán, que tamén sitúan a cidade no centro das súas historias, converténdoa nun microcosmos cargado de identidade e memoria. En Las estaciones de la muerte, Chesi preséntanos a un grupo de homes maiores, habituais do Liceo ourensán, que transitan os seus últimos anos entre rutinas, partidas de tute e conversas repetidas.

A premisa é tan sinxela como inquietante: don Eusebio, un dos protagonistas, ambiciona converterse en socio de honra do Liceo. O problema é que diante del hai outros máis vellos, máis antigos, máis “merecedores” por simple cuestión de idade e antigüidade. A partir de aí, a novela deslízase cara a unha trama que, en apariencia, podería lembrar ao xénero true crime, pero non. A este plantexamento súmase o feito de que na cidade actúa un asasino en serie que está acabando con anciáns de maneira inmisericorde e a un ritmo frenético. Con todo, pronto comprendemos que o interese do autor non está no suspense policial, senón nun territorio moito máis profundo. Chesi propón unha reflexión amarga sobre a vellez, a soidade e a desesperanza. Cando a vida parece reducida a unha sucesión de hábitos mecánicos, cando a esposa faleceu e os amigos comezan a desaparecer, a pregunta deixa de ser “qué facer” para converterse en “para que vivir”. Nese contexto cobra especial sentido unha frase que me gustou:

«O delito é vivir sen afáns; o delito é ir ao Liceo a xogar ao tute por mera costume de autómata; o delito é non atopar un resorte que nos extraia dunha mediocridade na que existir non é un reto, senón unha condena».

Ahí está o corazón da novela. Máis que un relato criminal, é a historia dunha fuxida desesperada da vellez entendida como condena. Don Eusebio constrúe unha sorte de xogo no que se outorga a si mesmo o poder de decidir sobre o destino dos demais, como se converterse nun pequeno deus puidese devolverlle a intensidade que sente perdida. Pero ese xogo remata desdibuxando a fronteira entre imaxinación e realidade. Non sei con certeza se o protagonista xa non distingue ambos planos ou se, no fondo, non quere distinguilos.

A novela é breve, áxil e está escrita cun humor que, lonxe de restar profundidade, a potencia. Fainos sorrir mentres nos enfronta cunha cuestión incómoda: que ocorre cando vivir deixa de ser un desafío e convértese en mera inercia? Chesi, fiel a esa súa idea de que «a vida interesa cando se desordena e aparece a literatura», constrúe unha historia na que o desorde non é só narrativo, senón tamén existencial.

Despois de lela, un comprende mellor por que foi unha obra recoñecida desde a súa publicación e por que o seu autor, sempre discreto e afastado do ruído mediático, foi considerado un dos grandes narradores contemporáneos galegos en castelán, como se indicaba no artigo publicado en La Voz de Galicia con motivo do seu falecemento. Las estaciones de la muerte é unha novela que entretén, si, pero, sobre todo, invita a reflexionar máis do que parece á primeira vista. E quizais esa sexa a súa maior virtude.

“FLORES SOBRE EL INFIERNO” (ILARIA TUTI)

by
No comments yet

"Flores sobre el infierno" compartiu semana de lectura con "Majareta", de Juan Manuel Gil. Aínda que ambas propostas son moi distintas, este thriller italiano ofreceume unha experiencia intensa e de puro entretemento. 

A novela articula o seu argumento en dúas liñas temporais destinadas a confluír. Para comprender os crimes do presente debemos retroceder ata finais dos anos setenta, a Austria, onde se ergue unha enigmática Escola, unha institución hermética e celosa dos seus segredos. O que alí aconteceu —ás costas do mundo— proxecta unha sombra alongada sobre os acontecementos actuais nunha pequena localidade dos Alpes italianos. 

A trama comeza cun cadáver brutalmente mutilado: un home espido, co rostro desfigurado e os ollos arrincados. Ao mesmo tempo, un recentemente nado desapareceu e unha presenza fantasmal parece vagar polos bosques, algo escuro que se agocha e observa. A investigación recae en Teresa Battaglia, comisaria especializada en perfís criminais, unha muller ás portas da xubilación cuxa mente —a súa ferramenta máis poderosa— comeza a fallarlle. A súa lucidez vacila e, con ela, a súa seguridade; por primeira vez, o medo ábrese paso. 

Xunto a ela está o inspector Massimo Marini, recentemente chegado da cidade. Ambos, xunto co resto do equipo, enfróntanse a un caso estraño e complexo, un caso que afunde as súas raíces nos episodios máis turbios da historia desa poboación de montaña: unha comunidade pechada e hermética que os observa con receo. Neste sentido, un dos grandes acertos da novela é a súa ambientación: a natureza alpina non é un simple escenario, senón un personaxe máis, moi presente ao longo de todo o libro. A neve amortigua os sons e agocha pegadas e segredos; o frío e a humidade calan; o bosque respira ameaza; o illamento, forxado durante séculos, reforza a sensación de asfixia. A paisaxe, cos seus sons e silencios, contribúe a un suspense de corte case claustrofóbico. 

Teresa Battaglia é, sen dúbida, o eixo emocional da historia. É competente, intuitiva, dura e xusta; unha líder natural, brusca en ocasións pero profundamente empática. Carga co peso dunha enfermidade, da idade e, sobre todo, cunha ferida íntima que nunca rematou de cicatrizar. A súa soidade envólvea como un corsé antigo: en público mantense ergueita e firme; en privado, apenas lle deixa respirar. É un personaxe intenso, contraditorio e moi humano, que combina fraxilidade e eficacia policial, afastándose de certos clixés do xénero. 

É unha novela que avanza por ciclos de tensión: comeza con forza, ralentízase nalgúns treitos e volve coller impulso cara ao desenlace. Ese ritmo descontinuo pode resultar algo irregular e mesmo se percibe algunha pequena incongruencia na trama, pero sen desmerecer o conxunto. 

En definitiva, "Flores sobre el infierno" é un thriller de lectura áxil que explora a alma humana e formula reflexións sobre a responsabilidade individual e social, o peso do pasado e a difusa fronteira entre o ben e o mal. Unha historia onde o crime importa, pero onde tamén importan a memoria, a culpa e o contorno que moldea a quen o habita.

"MAJARETA" (JUAN MANUEL GIL)

by
No comments yet

Recoñezo —e este ano non é pouca cousa— que 2026 me está a regalar unha xeira lectora difícil de igualar. Cinco ou seis libros despois, ningún me decepcionou. Pero o que me aconteceu con Majareta é outra cousa: non só me gustou, senón que me reconciliou coa idea mesma do que é unha novela.

Cheguei a ela, como tantas veces, a través de recensións e artigos entusiastas. Recén publicada, viña envolta en eloxios pouco habituais nun panorama onde —segundo algúns— abundan máis os “libros que contan cousas” ca as novelas de verdade. Tras lela, entendo o entusiasmo: aquí hai arquitectura, intención, unha visión de conxunto que sostén cada páxina.

A estrutura é, sen dúbida, un dos seus grandes acertos. A historia constrúese a partir de testemuños: “o amigo necesario do autor”, veciños, familiares, coñecidos que van perfilando a figura de Leo, o conserxe dun colexio privado de barrio. O autor —que se introduce mesmo como personaxe que investiga e convoca esas voces— nunca lle concede a palabra directa ao protagonista. Coñecémolo polo que outros din del. E o que outros din nunca é inocente.

A min, salvando todas as distancias e aínda que se trate dun tipo de literatura moi distinto, lembroume o esquema que emprega Max Brooks en Guerra Mundial Z: esa construción a base de entrevistas e testemuños que, ensamblados, van erguendo un relato maior ca calquera das voces por separado. Aquí non hai apocalipse zombi, claro, pero si un expediente oral que se vai armando peza a peza ata ofrecernos unha imaxe complexa —e nunca de todo pechada— do acontecido.

Porque o “lío” no que se mete Juan Manuel Gil non é menor: dar voz a ducias de personaxes con voces propias, coa súa maneira particular de mirar o mundo, cos seus intereses e as súas pequenas miserias. E faino cunha naturalidade abraiante. A oralidade é áxil, divertida, punzante. Hai frases que parecen escoitadas na esquina de calquera barrio; outras, en cambio, destilan unha ironía culta e precisa. O humor convive coa incomodidade.

O punto de partida é sinxelo e perturbador: pouco antes de xubilarse, Leo é prexubilado con condicións vantaxosas. Algo se desaxusta nel. Ou talvez xa estaba desaxustado e ninguén quixo velo. A novela dosifica con enorme habilidade a información sobre o episodio central —ese acto que o coloca no centro do escándalo— e mantén o lector nun estado de expectación constante. O que ocorreu importa, si, pero case importa máis como se conta e quen o conta.

Fascinoume especialmente como retrata o barrio como microcosmos moral: un espazo onde a verdade non é unha liña recta, senón un murmurio colectivo. Cada testemuño engade unha capa e, ao mesmo tempo, deforma a anterior. O chisme convértese en relato; o relato, en identidade. “Que cando ti vaias preguntando por aí, o persoal conte o que el foi contando á súa vez”: esa frase resume o mecanismo implacable da novela. A palabra circula, contáxiase, vólvese saborosa e crocante na boca do vecindario, aínda que estea falseada.

Tamén me impresionou a galería de vidas que orbitan arredor do conserxe: o estudante atafegado, o amante clandestino, o enfermo hepático, o defensor das bruxas do mundo, o home que talvez cruzou unha liña mental sen retorno. Cada dato parece achegarnos á explicación definitiva… e, con todo, sempre queda a sensación de que falta algo. Como se a verdade fose, no fondo, irrecuperable.

A novela fala de vergoña, de culpa, de medo ao ridículo, da necesidade case biolóxica de etiquetar o outro para manter a salvo a nosa propia normalidade. Fala do amor que non desaparece de todo, da dor que tampouco, e desa forma tan humana de afrontar o futuro como quen mira un solar baleiro.

E logo están detalles que se cravan: ese epitafio —“Deronme a oportunidade de ser amado”— que condensa nunha liña a traxedia íntima de varias xeracións. Ou esa prosa capaz de pasar do coloquial ao lírico sen estridencias.

Majareta non é só unha historia ben contada. É unha novela que sabe que é novela: cada testemuño ocupa o seu lugar, cada omisión pesa, cada xiro modifica o conxunto. Se lle quitas vinte páxinas, probablemente xa non sería a mesma. E iso, nestes tempos, é moito dicir.

Sospeito que me custará atopar este ano outra lectura que me entusiasme tanto. Non porque non vaia ler bos libros, senón porque poucos conseguen algo así: obrigarte a mirar as persoas —coas súas luces, as súas sombras e as súas contradicións— sen a comodidade dunha verdade pechada.

E cando un libro consegue iso, xa non é só unha boa lectura. É unha lectura memorable.

“REVOLUCIÓN” (HUGO GONÇALVES)

by
No comments yet

Cheguei a este libro coa intención de coñecer un pouco máis, a través da ficción, a situación de Portugal e o proceso que levou do réxime de Salazar e, máis tarde, de Marcelo Caetano, á democracia. Interesábame especialmente poder comparalo co que sei sobre a ditadura e a transición en España.

A novela sitúa a súa acción nos últimos coletazos do Estado Novo e nos anos convulsos que seguiron á Revolución dos Caraveis, en pleno Proceso Revolucionario, cando o país oscilaba entre a esperanza e o temor a unha posible guerra civil. Nese contexto histórico tan fráxil e contraditorio, Gonçalves constrúe unha narración ambiciosa e coral que combina o íntimo e o colectivo, amosando como a política atravesa a vida privada e transforma para sempre as relacións familiares. 

A través da historia da familia Storm —centrada nos tres irmáns e, de maneira moi especial, na figura da nai, Antónia, que me parece esencial en toda a trama— puiden comprender mellor o que aconteceu en Portugal tras a caída da ditadura. Aínda que a miúdo se transmite a idea de que, tras aquel momento histórico, todo o país avanzou de maneira case unánime cara á democracia, a realidade foi moito máis complexa, chea de tensións ideolóxicas, enfrontamentos, radicalizacións e profundas divisións sociais. 

Cada un dos irmáns encarna unha forma distinta de afrontar o cambio. Maria Luísa, militante comunista, comprometida ata as últimas consecuencias, representa o idealismo e tamén a radicalización que seguiu á conquista da liberdade; o seu paso pola clandestinidade, a represión e despois o desencanto reflicten o custo humano da loita política. Pureza, máis moderada e desexosa dunha vida estable e tradicional, simboliza a quen viviron aqueles anos desde a resignación ou o desconcerto, vendo como o proceso revolucionario trastornaba as súas certezas. Frederico, o máis novo, encarna o entusiasmo xuvenil, pero tamén o escepticismo e a deriva posterior dunha xeración que non combaterá directamente a ditadura e que, porén, tivo que asumir as consecuencias do novo tempo. 

A novela amosa, a través das relacións entre os irmáns, o drama, o sufrimento e os obstáculos que tivo que afrontar a sociedade portuguesa para acadar certa estabilidade e consolidación democrática. Non hai unha visión épica simplificada nin un heroe único: o que atopamos é a fraxilidade da liberdade, o peso moral das decisións e a maneira en que os nosos actos e omisións revelan quen somos realmente. 

Gustoume especialmente a profundidade coa que retrata os conflitos ideolóxicos e persoais, así como o modo en que equilibra traxedia e comedia. É unha obra de dimensións case épicas, pero ao mesmo tempo moi humana, que reconstrúe as emocións, os sacrificios e os dilemas morais dunha xeración que creu posible cambiar o seu país e pagou un alto prezo por iso. 

Todo transcorre nun período no que non só se derruba o mundo persoal dos protagonistas —un mundo sostido en gran medida pola figura materna—, senón tamén a realidade dun país que ve caer unha ditadura de case cincuenta anos e desmoronarse o seu imperio colonial, co regreso de milleiros de persoas e a necesidade de redefinir a súa identidade. 

En definitiva, é unha novela que permite achegarse á historia recente de Portugal desde unha perspectiva humana e complexa, e que convida tamén a comparar ese proceso co español, observando como cada país viviu a súa propia transición, con ritmos, tensións e feridas diferentes.

“TIERRA DE EMPUSAS” (OLGA TOKARCZUK)

by
No comments yet


Tierra de empusas foi para min unha lectura que foi claramente de menos a máis. Ao principio custoume avanzar, adaptarme ao seu ritmo denso e a esa atmosfera cargada e algo desconcertante; porén, pouco a pouco foi atrapándome ata lela con verdadeira avidez. É desas novelas que esixen do lector, pero que, polo menos no meu caso, recompensan de maneira evidente e total o esforzo. 

A historia sitúanos nunha Europa anterior ás grandes guerras, un mundo que aínda non fora devastado, aínda que xa se perciben tensións e sombras. Nese sanatorio da Baixa Silesia de 1913 conviven a enfermidade e a fraxilidade con intensos debates filosóficos sobre política, relixión, modernidade e, de maneira moi significativa, sobre as mulleres. Natureza, maxia, superstición e razón entrelázanse nunha atmosfera inquietante onde todo parece conter unha ameaza latente. 

Os protagonistas, homes enfermos que pasan as tardes discutindo sobre o divino e o humano, representan con claridade a mentalidade patriarcal da época. Falan das mulleres como seres de segunda orde, cuestionando as súas capacidades intelectuais e reducindoas á sensibilidade. Resulta incómodo asistir a eses diálogos, pero precisamente aí radica parte da forza do libro: en amosar sen filtros a misoxinia e o elitismo daquel momento histórico. 

No medio desas conversas hai reflexións que transcenden o tempo e que poderían describir perfectamente a nosa sociedade actual. Un dos fragmentos que máis me impresionou di: 

“Son dous piares do funcionamento de calquera sociedade: a hipocrisía e o conformismo (…) A hipocrisía sempre ten que ver coas ideas altisonantes que constrúen a comunidade. Hai que crer nelas e amosar que se cre nelas, pero no fondo ninguén toma esas ideas totalmente en serio. Esas ideas son para os demais e é aos demais a quen hai que aplicárllelas. O conformismo, pola súa banda, é un xeito de moverse por ese mundo imaxinario e mándanos non ter en conta todo o que sobresae e todo o que non encaixa. Para iso serve o esquecemento.” 

Paréceme un fragmento demoledor, non só como retrato daquela Europa previa ao abismo, senón como espello incómodo do noso presente. A hipocrisía colectiva e o conformismo como mecanismos de supervivencia social seguen funcionando cunha vixencia inquietante. 

No medio dese entorno atópase o mozo Miecysław Wojnicz, enfermo de tuberculose e en plena procura de sentido. A súa enfermidade non é só física; é tamén unha crise de identidade, unha loita por entenderse e por comprender o mundo que o rodea. A novela avanza cara a unha transformación profunda, tanto do protagonista como do propio relato. Cambian os rexistros, intensifícase a inquietude e todo converge nun final deslumbrante e imprevisible que obriga a reinterpretar o lido. 

Máis alá de calquera etiqueta, eu lin unha novela culta, moi elaborada, de ritmo desigual pero profundamente suxestiva. Unha historia onde o verdadeiramente misterioso non é só a presenza das empusas ou as mortes inquietantes nas montañas, senón o proceso íntimo de transformación e revelación. Hai algo elegante e por momentos sensual na súa prosa, na súa capacidade para observar con ironía e sutileza o comportamento humano. 

“Tierra de empusas” é, en definitiva, un libro que incomoda, que esixe atención e que invita a mirar máis alá do evidente. Unha lectura que, aínda que ao principio custa, acaba ofrecendo unha recompensa plena a quen decide atravesala ata o final.

DAVID UCLÉS E A CENSURA IMPLÍCITA DO DEBATE PÚBLICO

by
No comments yet

O pasado 25 de xaneiro, o escritor David Uclés comunicou que finalmente non tomaría parte no encontro “1936: A guerra que perdemos todos”, programado dentro do festival Letras en Sevilla e previsto na capital andaluza entre o 2 e o 5 de febreiro. A mesa, coordinada por Arturo Pérez-Reverte e Jesús Vigorra, xa fora anunciada cando se produciu a renuncia. Uclés presentou a súa decisión como unha cuestión de principios, aínda que ese marco explicativo resulta insuficiente se se atende con detenemento ao seu propio percorrido discursivo previo.

A invitación non foi sobrevida nin ambigua. O título do acto e a identidade dos participantes eran coñecidos desde hai tempo: o escritor xa sabía, cando aceptou participar, cales eran os temas a debater e quen eran os demais intervinientes. Partindo da base de que ninguén está obrigado a compartir espazo con quen non desexa, esa liberdade non impide formular unha pregunta elemental: se o problema era insalvable, por que non declinou a invitación desde o primeiro momento? O momento escollido para retirarse introduce a sospeita de que interviron factores distintos aos argumentos esgrimidos publicamente, máis próximos ao cálculo persoal ou á conveniencia que a unha obxección ética repentina.

Aquela impresión refórzase ao confrontar a decisión con declaracións anteriores do propio Uclés. En intervencións públicas previas, como no podcast La Trama, de eldiario.es, sostivo que persoas situadas en posicións políticas moi afastadas poden coincidir nunha idea esencial: que “a guerra civil foi unha traxedia compartida, con efectos que atravesaron toda a sociedade”. Unha afirmación que non só non entra en conflito co plantexamento do encontro sevillano, senón que parecía encaixar de forma natural nel.

Na mesma liña expresouse en ¿Qué estás leyendo?, o podcast literario de El País. Alí defendeu que os impulsos guerracivilistas concéntranse nos márxes ideolóxicos, nos extremos, e non na maioría social, e alertou contra a reiteración interesada de consignas que alimentan o enfrontamento. Sinalou, ademais, que distintos partidos utilizan o pasado como ferramenta de axitación política. Á luz destas afirmacións, resulta difícil entender por que optou por apartarse dun foro que, ao menos en teoría, ofrecía un espazo para manter precisamente ese tipo de posicións moderadoras.

A consecuencia da súa retirada non foi menor. O seu xesto foi seguido por outros participantes e, nun clima xa tensionado por ameazas de protestas, terminou provocando o aprazamento do acto. Cando unha soa decisión condiciona todo un debate, o resultado adoita ser un empobrecemento xeral do intercambio de ideas. Que a conversación pública se vexa arrastrada por este tipo de dinámicas di moito do deterioro do debate cultural, máis aló da política institucional.

O episodio tamén pon de manifesto un cambio de clima: actitudes antes consideradas sectarias exhíbense agora como credenciais morais. Esa lectura —e todo o que a rodea— é precisamente a que defende Daniel Gascón no seu artigo de opinión publicado hoxe, onde analiza como o veto preventivo, a exclusión do discrepante e a exhibición de pureza ideolóxica pasaron de ser un problema a converterse nunha seña de identidade celebrada. Neste marco, a retirada de Uclés non aparece como unha anomalía, senón como un xesto perfectamente integrado nunha lóxica cultural que premia a renuncia ao debate como proba de rectitude.

Ao mesmo tempo, contrasta a retirada dalgúns coa permanencia de figuras de longa traxectoria no estudo da guerra civil, incluídos historiadores de esquerdas como Julián Casanova ou Gutmaro Gómez Bravo, que non viron motivo para ausentarse. Tampouco o fixo o ministro Félix Bolaños. Esa diferenza de comportamento invita a preguntarse que pesa máis en determinados casos: a solidez intelectual ou o temor a quedar desalineado do clima dominante.

Cabe preguntarse, ademais, ata onde se estende a lóxica que xustifica non compartir nin sequera un espazo de debate con determinadas persoas. En que punto a incomodidade persoal convértese en veto, e o veto en norma? Resulta paradóxico que se reivindique constantemente a memoria histórica mentres se restrinxe o marco do recordable a unha versión pechada e excluínte. Aquela versión non coincide coa complexidade que revelan décadas de investigación histórica nin cos testemuños plurais de quen viviu a guerra, senón cun relato simplificado, pensado máis para reafirmar identidades que para comprender o pasado.

Non deixa de ser significativo que quen celebraron a suspensión do encontro procedan, en boa medida, dun espazo ideolóxico que se reclama progresista, pero que amosa unha crecente intolerancia cara á discrepancia. A súa influencia real depende, en última instancia, da disposición do resto a aceptar as súas condicións. Manter os actos e sosteren o debate segue a ser a mellor resposta: por convicción democrática e por experiencia práctica, porque a mera presenza non equivale nin a adhesión nin a claudicación.

O fondo do asunto non reside en traxectorias persoais, premios literarios ou afinidades culturais. A cuestión é se resulta necesario volver a explicar o valor do pluralismo, da confrontación razoada de ideas e da convivencia de miradas distintas fronte a decisións que parecen menos guiadas por principios firmes que por unha xestión coidada da propia imaxe. De todo iso despréndense dúas conclusións. A primeira: nos debates públicos convén reunir voces diversas, aínda que non todas resulten cómodas, e reservar a exclusión só para quen non respecta as regras básicas do diálogo. A segunda: falase moito da guerra civil, pero certos comportamentos contribúen a que se comprenda cada vez peor e, en consecuencia, a que se ignore a súa complexidade e se analice só desde visións parciais, erróneas e, por tanto, daniñas para calquera sociedade.







oscuroabismo. Con la tecnología de Blogger.