Recoñezo —e este ano non é pouca cousa— que 2026 me está a regalar unha xeira lectora difícil de igualar. Cinco ou seis libros despois, ningún me decepcionou. Pero o que me aconteceu con Majareta é outra cousa: non só me gustou, senón que me reconciliou coa idea mesma do que é unha novela.
Cheguei a ela, como tantas veces, a través de recensións e artigos entusiastas. Recén publicada, viña envolta en eloxios pouco habituais nun panorama onde —segundo algúns— abundan máis os “libros que contan cousas” ca as novelas de verdade. Tras lela, entendo o entusiasmo: aquí hai arquitectura, intención, unha visión de conxunto que sostén cada páxina.
A estrutura é, sen dúbida, un dos seus grandes acertos. A historia constrúese a partir de testemuños: “o amigo necesario do autor”, veciños, familiares, coñecidos que van perfilando a figura de Leo, o conserxe dun colexio privado de barrio. O autor —que se introduce mesmo como personaxe que investiga e convoca esas voces— nunca lle concede a palabra directa ao protagonista. Coñecémolo polo que outros din del. E o que outros din nunca é inocente.
A min, salvando todas as distancias e aínda que se trate dun tipo de literatura moi distinto, lembroume o esquema que emprega Max Brooks en Guerra Mundial Z: esa construción a base de entrevistas e testemuños que, ensamblados, van erguendo un relato maior ca calquera das voces por separado. Aquí non hai apocalipse zombi, claro, pero si un expediente oral que se vai armando peza a peza ata ofrecernos unha imaxe complexa —e nunca de todo pechada— do acontecido.
Porque o “lío” no que se mete Juan Manuel Gil non é menor: dar voz a ducias de personaxes con voces propias, coa súa maneira particular de mirar o mundo, cos seus intereses e as súas pequenas miserias. E faino cunha naturalidade abraiante. A oralidade é áxil, divertida, punzante. Hai frases que parecen escoitadas na esquina de calquera barrio; outras, en cambio, destilan unha ironía culta e precisa. O humor convive coa incomodidade.
O punto de partida é sinxelo e perturbador: pouco antes de xubilarse, Leo é prexubilado con condicións vantaxosas. Algo se desaxusta nel. Ou talvez xa estaba desaxustado e ninguén quixo velo. A novela dosifica con enorme habilidade a información sobre o episodio central —ese acto que o coloca no centro do escándalo— e mantén o lector nun estado de expectación constante. O que ocorreu importa, si, pero case importa máis como se conta e quen o conta.
Fascinoume especialmente como retrata o barrio como microcosmos moral: un espazo onde a verdade non é unha liña recta, senón un murmurio colectivo. Cada testemuño engade unha capa e, ao mesmo tempo, deforma a anterior. O chisme convértese en relato; o relato, en identidade. “Que cando ti vaias preguntando por aí, o persoal conte o que el foi contando á súa vez”: esa frase resume o mecanismo implacable da novela. A palabra circula, contáxiase, vólvese saborosa e crocante na boca do vecindario, aínda que estea falseada.
Tamén me impresionou a galería de vidas que orbitan arredor do conserxe: o estudante atafegado, o amante clandestino, o enfermo hepático, o defensor das bruxas do mundo, o home que talvez cruzou unha liña mental sen retorno. Cada dato parece achegarnos á explicación definitiva… e, con todo, sempre queda a sensación de que falta algo. Como se a verdade fose, no fondo, irrecuperable.
A novela fala de vergoña, de culpa, de medo ao ridículo, da necesidade case biolóxica de etiquetar o outro para manter a salvo a nosa propia normalidade. Fala do amor que non desaparece de todo, da dor que tampouco, e desa forma tan humana de afrontar o futuro como quen mira un solar baleiro.
E logo están detalles que se cravan: ese epitafio —“Deronme a oportunidade de ser amado”— que condensa nunha liña a traxedia íntima de varias xeracións. Ou esa prosa capaz de pasar do coloquial ao lírico sen estridencias.
Majareta non é só unha historia ben contada. É unha novela que sabe que é novela: cada testemuño ocupa o seu lugar, cada omisión pesa, cada xiro modifica o conxunto. Se lle quitas vinte páxinas, probablemente xa non sería a mesma. E iso, nestes tempos, é moito dicir.
Sospeito que me custará atopar este ano outra lectura que me entusiasme tanto. Non porque non vaia ler bos libros, senón porque poucos conseguen algo así: obrigarte a mirar as persoas —coas súas luces, as súas sombras e as súas contradicións— sen a comodidade dunha verdade pechada.
E cando un libro consegue iso, xa non é só unha boa lectura. É unha lectura memorable.
