EL OLVIDO QUE SEREMOS (HÉCTOR ABAD FACIOLINCE)

El olvido que seremos é un libro profundamente persoal no que o autor rememora recordos e dores, algo que tamén ocorre noutra obra súa que lin antes, Ahora y en la hora. Neste caso, esas dores aparecen acompañadas doutros sentimentos: o orgullo de pertencer a unha familia que se converte no eixe moral de toda a narración. A través da figura do seu pai, o médico e activista Héctor Abad Gómez, o libro é ao mesmo tempo un retrato íntimo dunha familia e unha mirada ao contexto da Colombia dos anos oitenta, marcada por unha violencia que o impregnaba todo, especialmente en cidades como Medellín. 

Ao longo das súas páxinas percíbese que a escrita funciona tamén como unha forma de liberación. O propio autor recoñece que o libro é «un testemuño ao mesmo tempo inútil e necesario»: inútil porque non pode cambiar o ocorrido, pero necesario para poder expresar unha dor que levaba anos tentando escribir. Esa sinceridade percorre toda a obra e fai que o escritor se mostre de maneira moi aberta, convertendo a memoria nunha forma de resistencia contra o esquecemento. 

Aparecen tamén ideas que axudan a entender a figura do pai e a súa ética vital. Frases como «O mellor método de educación é a felicidade» ou a defensa dunha medicina comprometida cos máis necesitados reflicten unha visión profundamente humanista. Resulta interesante a definición ideolóxica que el mesmo se atribúe: cristián pola figura de Xesús e a súa inclinación polos máis débiles; marxista en economía polo seu rexeitamento da explotación; e liberal en política pola súa defensa da liberdade. Esa mestura revela un home difícil de encaixar en etiquetas, guiado máis por principios éticos ca por ideoloxías. 

Héctor Abad Faciolince, ademais de contarnos a historia do seu pai e da súa familia, mostra tamén o clima social e político de Medellín que rodeou a súa vida: as persecucións, as tensións ideolóxicas e o abandono dos sectores máis pobres, que acabaron converténdose en escenarios de violencia. Nese contexto, o compromiso de Abad Gómez cos dereitos humanos e cos máis vulnerables aparece como un acto de rebeldía moral. Non é casual que o autor lembre palabras como: «A rebeldía eu non a quero perder. Nunca fun un axeonllado…». Esa actitude resume ben o espírito do personaxe e explica o profundo respecto e admiración que o seu fillo sente por el. 

No fondo, o libro acaba sendo unha homenaxe: un intento de manter vivo o pai a través das palabras. O propio autor exprésao con moita claridade cando di que, do mesmo xeito que os personaxes ficticios viven na literatura, el quixo lograr algo parecido co seu pai real. 

Aínda así, malia ser unha obra intensa e emotiva, persoalmente esperaba algo máis do libro, quizais polas expectativas ou pola forma na que está construído o relato. Con todo, iso non lle resta valor: é unha obra que deixa pegada e que dificilmente deixa indiferente, porque detrás da historia familiar latexa unha reflexión máis ampla sobre a memoria, a dignidade e a importancia de sentirse orgulloso dun mesmo cando se vive para axudar aos demais, especialmente aos que máis o necesitan.

LAS ESTACIONES DE LA MUERTE (JOSÉ MARÍA PÉREZ ÁLVAREZ)

Hai uns días, na última reunión do club de lectura, saíu o nome de Chesi, xunto co falecemento do autor en decembro de 2025. Case de inmediato, Maite comentou que tiña Las estaciones de la muerte e que era unha novela moi entretida. Prestouma, e acabei de rematala hai apenas unhas horas. E si, é entretida, pero sería inxusto quedarnos só con esa etiqueta.

Antes de nada, cómpre dicir que Chesi súmase a esa nómina de autores que lin recentemente e que convertiron Ourense —sobre todo o seu casco antigo— en territorio literario. A cidade non é aquí un mero decorado, senón un espazo vivo, recoñecible, case cómplice do que sucede. Nese sentido, lembroume ás novelas que lin recentemente de Tallón e Óscar M. Guzmán, que tamén sitúan a cidade no centro das súas historias, converténdoa nun microcosmos cargado de identidade e memoria. En Las estaciones de la muerte, Chesi preséntanos a un grupo de homes maiores, habituais do Liceo ourensán, que transitan os seus últimos anos entre rutinas, partidas de tute e conversas repetidas.

A premisa é tan sinxela como inquietante: don Eusebio, un dos protagonistas, ambiciona converterse en socio de honra do Liceo. O problema é que diante del hai outros máis vellos, máis antigos, máis “merecedores” por simple cuestión de idade e antigüidade. A partir de aí, a novela deslízase cara a unha trama que, en apariencia, podería lembrar ao xénero true crime, pero non. A este plantexamento súmase o feito de que na cidade actúa un asasino en serie que está acabando con anciáns de maneira inmisericorde e a un ritmo frenético. Con todo, pronto comprendemos que o interese do autor non está no suspense policial, senón nun territorio moito máis profundo. Chesi propón unha reflexión amarga sobre a vellez, a soidade e a desesperanza. Cando a vida parece reducida a unha sucesión de hábitos mecánicos, cando a esposa faleceu e os amigos comezan a desaparecer, a pregunta deixa de ser “qué facer” para converterse en “para que vivir”. Nese contexto cobra especial sentido unha frase que me gustou:

«O delito é vivir sen afáns; o delito é ir ao Liceo a xogar ao tute por mera costume de autómata; o delito é non atopar un resorte que nos extraia dunha mediocridade na que existir non é un reto, senón unha condena».

Ahí está o corazón da novela. Máis que un relato criminal, é a historia dunha fuxida desesperada da vellez entendida como condena. Don Eusebio constrúe unha sorte de xogo no que se outorga a si mesmo o poder de decidir sobre o destino dos demais, como se converterse nun pequeno deus puidese devolverlle a intensidade que sente perdida. Pero ese xogo remata desdibuxando a fronteira entre imaxinación e realidade. Non sei con certeza se o protagonista xa non distingue ambos planos ou se, no fondo, non quere distinguilos.

A novela é breve, áxil e está escrita cun humor que, lonxe de restar profundidade, a potencia. Fainos sorrir mentres nos enfronta cunha cuestión incómoda: que ocorre cando vivir deixa de ser un desafío e convértese en mera inercia? Chesi, fiel a esa súa idea de que «a vida interesa cando se desordena e aparece a literatura», constrúe unha historia na que o desorde non é só narrativo, senón tamén existencial.

Despois de lela, un comprende mellor por que foi unha obra recoñecida desde a súa publicación e por que o seu autor, sempre discreto e afastado do ruído mediático, foi considerado un dos grandes narradores contemporáneos galegos en castelán, como se indicaba no artigo publicado en La Voz de Galicia con motivo do seu falecemento. Las estaciones de la muerte é unha novela que entretén, si, pero, sobre todo, invita a reflexionar máis do que parece á primeira vista. E quizais esa sexa a súa maior virtude.